परिचय (Introduction of Foot Corns)
खुट्टाको पैताला वा औंलाहरूमा निरन्तर घर्षण, रगढ वा दबाबका कारण छाला मोटो र कडा भएर बन्ने सानो गाँठोलाई खिल (Foot Corn)
भनिन्छ। आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा ‘रगत दोष’ र ‘मेद’ (बोसो) को असन्तुलनले गर्दा पैतालामा कडा र सानो बयर जस्तो ग्रन्थि
(Cyst) बन्दछ।
यो समस्या जुनसुकै उमेरका व्यक्तिलाई हुन सक्छ, तर वृद्धवृद्धाहरूमा यो बढी देखिन्छ। उमेर बढ्दै जाँदा छालाको नरम तन्तु
(Fatty Tissues) कम हुने भएकाले छाला पातलो हुन्छ र खिल निस्कने सम्भावना बढ्छ। समयमै उपचार नगरे यो निकै पीडादायी हुन्छ र
हिँडडुल गर्न समेत गाह्रो बनाउँछ।
लक्षण (Symptoms of Foot Corns)
खुट्टाको कुनै निश्चित भागमा छाला असामान्य रूपमा मोटो र कडा हुनु।
- परिचय (Introduction of Foot Corns)
- लक्षण (Symptoms of Foot Corns)
- कारण (Causes of Foot Corns)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Foot Corns)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Foot Corns)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Foot Corns)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Foot Corns)
- साबधानी (Precautions in Foot Corns)
- निष्कर्ष (Conclusion)
गाँठो परेको ठाउँमा छुँदा वा हिँड्दा निकै दुखाइ हुनु।
गाँठोको वरिपरि रातो हुनु र कहिलेकाहीँ इन्फ्ल्यामेस (सुन्निने समस्या) देखिनु।
गाँठोको बीचको भाग बढी उठेको र कडा हुनु।
खिल फुटेको खण्डमा त्यहाँबाट तरल पदार्थ वा रगत बग्ने (Bloody discharge) समस्या हुन सक्छ।
कारण (Causes of Foot Corns)
गलत नापको जुत्ता: धेरै कसिलो वा धेरै खुकुलो जुत्ता लगाउनाले खुट्टामा रगढ पैदा हुन्छ।
अग्लो कुर्कुच्चा (High Heels): अग्लो हिल भएको जुत्ता लगाउँदा खुट्टाको अघिल्लो भागमा बढी दबाब पर्छ।
मोजा बिना जुत्ता लगाउनु: मोजा नलगाई जुत्ता वा चप्पल लगाउँदा छाला र जुत्ताबीच सिधै घर्षण हुन्छ।
नङ्गा खुट्टा हिँड्नु: नियमित रूपमा खाली खुट्टा हिँड्दा भुइँको कठोरताले छाला कडा बनाउँछ।
विदेशी वस्तुको प्रवेश: खुट्टामा काँडा, काठको सानो टुक्रा वा ढुङ्गा बिझेर लामो समयसम्म रहँदा त्यही ठाउँमा खिल बन्न
सक्छ।
व्यवसाय: खेतीपाती वा बगैँचामा काम गर्नेहरू जो धेरै समय उभिनु पर्छ, उनीहरूलाई यो जोखिम बढी हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Foot Corns)
खुट्टाको खिललाई घरमै बसेर केही प्रभावकारी तरिकाले निको पार्न सकिन्छ:
१. अरन्डीको तेल (Castor Oil):
दिनको २ देखि ३ पटक खिल भएको ठाउँमा अरन्डीको तेल लगाउनुहोस्। यसले कडा भएको छालालाई नरम बनाउँछ। तर, छाला काटिएको वा रगत
बगेको ठाउँमा यो नलगाउनुहोस्।
२. कागती र बेकिङ सोडा:
बेकिङ सोडामा थोरै पानी र कागतीको रस मिसाएर पेस्ट बनाउनुहोस्। यसलाई खिलमा लगाएर रातभर छोडिदिनुहोस्। यसले एन्टिसेप्टिकको
काम गर्छ र खिललाई बिस्तारै सुकाउँछ।
३. लसुनको प्रयोग:
लसुनको एउटा पोटीलाई दुई भागमा काट्नुहोस्। आधा भागले १० मिनेटसम्म खिलमा रगड्नुहोस् र बाँकी आधा भागलाई त्यहीँ राखेर सफा
कपडाले बाँध्नुहोस्। एक हप्तासम्म यसो गर्दा खिल निको हुन सक्छ।
४. स्याउको भिनेगर (Apple Cider Vinegar):
मनतातो पानीमा खुट्टालाई १० मिनेट डुबाएर सुकाउनुहोस्। त्यसपछि कपासको सहायताले स्याउको भिनेगर खिलमा लगाउनुहोस्। यसको
अम्लीय गुणले कडा छालालाई पगाल्न मद्दत गर्छ।
५. बेसार र मह:
एक चम्चा बेसारमा थोरै मह मिसाएर गाढा लेदो बनाउनुहोस्। यसलाई खिलमा लगाएर सुक्न दिनुहोस्। यसले इन्फेक्सन हुन दिँदैन र
दुखाइ कम गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Foot Corns)
प्युमिस स्टोन (Pumice Stone): खुट्टालाई मनतातो पानीमा भिजाएपछि प्युमिस स्टोनले बिस्तारै रगडेर मृत छाला (Dead Skin)
निकाल्नुहोस्।
बिरे नुन (Rock Salt): एउटा बाल्टिनमा मनतातो पानी राखेर बिरे नुन मिसाउनुहोस् र खुट्टालाई १५ मिनेटसम्म डुबाउनुहोस्। यसले
छाला नरम बनाउनुका साथै दुखाइ कम गर्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Foot Corns)
शरीरमा भिटामिन र खनिजको सन्तुलन मिलाउन हरियो सागपात र फलफूलको सेवन बढाउनुहोस्।
प्रशस्त पानी पिउनुहोस् जसले छालाको हाइड्रेशन कायम राख्छ।
सुन्निने समस्या कम गर्न ओमेगा-३ फ्याटी एसिड युक्त खानेकुरा (जस्तै ओखर, आलस) खानुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Foot Corns)
खिललाई ब्लेड, कैंची वा तिखो वस्तुले आफै काट्ने प्रयास नगर्नुहोस्, यसले गम्भीर इन्फेक्सन गराउन सक्छ।
धेरै कसिलो वा असजिलो जुत्ता नलगाउनुहोस्।
अग्लो हिल भएको जुत्ता लामो समयसम्म प्रयोग नगर्नुहोस्।
फोहोर मोजा वा चिसो जुत्ता नलगाउनुहोस्।
साबधानी (Precautions in Foot Corns)
सधैँ सही नापको र आरामदायी जुत्ता छान्नुहोस्।
मधुमेह (Diabetes) भएका व्यक्तिहरूले खिलको उपचार आफै घरमा गर्नु अघि चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुपर्छ, किनकि उनीहरूको घाउ
निको हुन समय लाग्छ।
हरेक दिन खुट्टालाई राम्ररी धोएर म्वइस्चराइजर वा लोसन लगाउने बानी बसाल्नुहोस्।
खुट्टाको नङलाई समयमै काट्नुहोस्, किनकि लामो नङले औंलाहरूमा दबाब दिन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
खुट्टाको खिल सामान्य देखिए पनि यसले दैनिक जीवनमा ठूलो कष्ट दिन सक्छ। सुरुवाती अवस्थामा घरेलु उपचार र सही जुत्ताको
प्रयोगबाट यसलाई सजिलै हटाउन सकिन्छ। तर, यदि खिल धेरै ठूलो भएको छ, अत्यधिक दुख्छ, वा पाकेको छ भने तुरुन्त विशेषज्ञ
डाक्टर (Podiatrist) सँग परामर्श लिनु पर्छ। कहिलेकाहीँ यसलाई हटाउन सामान्य शल्यक्रिया (Surgery) को पनि आवश्यकता पर्न
सक्छ।
