परिचय (Introduction of Herpes)
हर्पेस एक लामो समयसम्म रहने संक्रामक रोग हो, जुन ‘हर्पेस सिम्प्लेक्स भाइरस’ (HSV) का कारणले लाग्ने गर्दछ। यस भाइरसले
शरीरको बाहिरी जननांग, गुदद्वार र छालाका अन्य भागहरूमा असर पुर्याउँछ। हर्पेस भएमा शरीरका विभिन्न भागमा चिलाउने,
पीडादायी फोकाहरू उठ्ने वा घाउ हुने गर्दछ। नेपाली समाजमा कतिपयले यसलाई जनै खटिरा सँग पनि जोडेर बुझ्ने गर्छन्, तर जनै
खटिरा विशेषगरी ‘हर्पेस जोस्टर’ भाइरसका कारणले हुन्छ। हर्पेसको संक्रमण एक पटक शरीरमा प्रवेश गरेपछि यो निको भएको जस्तो
देखिए पनि भाइरस शरीरभित्रै सुसुप्त अवस्थामा रहिरहन सक्छ र अनुकूल समय पाउँदा फेरि देखा पर्न सक्छ।
हर्पेस मुख्यतया दुई प्रकारका हुन्छन्:
- परिचय (Introduction of Herpes)
- लक्षण (Symptoms of Herpes)
- कारण (Causes of Herpes)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Herpes)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Herpes)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Herpes)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Herpes)
- साबधानी (Precautions in Herpes)
- निष्कर्ष (Conclusion)
१. HSV-I: यसले सामान्यतया मुख र ओठको वरिपरि घाउ बनाउँछ। यो र्याल वा संक्रमित व्यक्तिको जुठो सामान (जस्तै: ब्रस,
भाँडाकुँडा) प्रयोग गर्दा सर्छ।
२. HSV-II: यो मुख्यतया कम्मरभन्दा मुनिको भाग वा जननांगमा फैलिन्छ। यो यौन सम्पर्कको माध्यमबाट सर्ने गर्दछ।
लक्षण (Symptoms of Herpes)
हर्पेस संक्रमण भएमा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
छालामा अत्यधिक जलन हुने र चिलाउने।
लिम्फ नोड्स वा ग्रन्थिहरू सुन्निने समस्या (Inflammation)।
संक्रमणका कारण ज्वरो आउने र टाउको दुख्ने।
अनुहार वा प्रभावित क्षेत्रमा पानी भरिएका राता साना दानाहरू देखिने।
जोर्नी दुख्ने समस्या (Arthritis-like pain) हुनु।
पिसाब फेर्ने समयमा पीडा वा जलन हुनु।
अत्यधिक थकान महसुस हुनु र भोक नलाग्नु।
थोरै सुन्ने क्षमता कम हुनु वा आँखाको ज्योतिमा असर पर्नु।
कारण (Causes of Herpes)
हर्पेस हुनुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
संक्रमितसँगको सम्पर्क: संक्रमित व्यक्तिको छाला वा घाउको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउनाले यो रोग सर्छ।
यौन सम्पर्क: कण्डमको प्रयोग नगरी असुरक्षित यौन सम्पर्क राख्नाले वा धेरै व्यक्तिहरूसँग यौन सम्बन्ध बनाउनाले।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: शरीरको रोगसँग लड्ने शक्ति (Immunity) कमजोर हुनु।
सरसफाइको कमी: व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान नदिँदा भाइरल संक्रमण छिटो फैलिन्छ।
आमाबाट बच्चामा: गर्भवती महिलामा हर्पेस छ भने जन्मको समयमा बच्चामा यो संक्रमण सर्ने सम्भावना रहन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Herpes)
हर्पेसको जलन र घाउलाई कम गर्न केही प्रभावकारी घरेलु उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
१. मह (Honey): महमा प्राकृतिक एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। हर्पेस प्रभावित ठाउँमा नियमित मह लगाउनाले जलन कम हुन्छ र
घाउ निको हुन मद्दत पुग्छ।
२. बेकिङ सोडा (Baking Soda): बेकिङ सोडालाई पानीमा मिसाएर कपासको सहायताले घाउमा लगाउँदा घाउ सुक्न मद्दत पुग्छ र चिलाउने
समस्या कम हुन्छ।
३. श्रीखण्ड (Sandalwood): श्रीखण्डलाई गुलाब जलमा घोटेर लेप बनाउने र घाउमा लगाउने। यसले शीतलता प्रदान गर्छ।
४. घिउकुमारी (Aloe Vera): घिउकुमारीको ताजा जेल घाउमा लगाउँदा निकै राहत मिल्छ। यसले छालाको इन्फ्ल्यामेस (Inflammation)
घटाउँछ।
५. जेठीमधु (Mulethi): जेठीमधुको जराको धुलो (चूर्ण) हर्पेसका लागि लाभदायक मानिन्छ। यसलाई चिकित्सकको सल्लाह अनुसार
प्रयोग गर्न सकिन्छ।
६. जैतुनको तेल (Olive Oil): जैतुनको तेलमा एन्टि-भाइरल तत्वहरू हुन्छन्। यसलाई हल्का मनतातो बनाएर प्रभावित क्षेत्रमा
लगाउन सकिन्छ।
७. टी ट्री आयल (Tea Tree Oil): यसमा कडा एन्टि-सेप्टिक गुण हुन्छ, जसले संक्रमण फैलाउने भाइरसलाई नष्ट गर्न मद्दत गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Herpes)
बरफको प्रयोग: बरफलाई सफा कपडामा पोको पारेर प्रभावित ठाउँमा सेक्दा दुखाइ र जलनमा तत्काल राहत मिल्छ। तर बरफलाई सिधै
छालामा कहिल्यै नघोट्नुहोस्।
फिटकिरी पानी: नुहाउने पानीमा थोरै फिटकिरी मिसाएर बाथ टबमा १०–१५ मिनेट बस्नाले घाउ सफा हुन्छ र छिटो निको हुन्छ।
नुन पानी: हल्का मनतातो नुन पानीले घाउ सफा गर्दा संक्रमण कम हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Herpes)
हर्पेसको समयमा खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
धेरै भन्दा धेरै तरल पदार्थ र पानी पिउनुहोस्।
आहारमा अंकुरित गेडागुडी (Sprouts) समावेश गर्नुहोस्।
हरियो पात (Leaves) भएका तरकारीहरू जस्तै काउली, बन्दा र सागसब्जी बढी खानुहोस्।
भिटामिन-सी युक्त फलफूलको सेवन बढाउनुहोस् जसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Herpes)
घाउलाई बारम्बार हातले नछुने र नकोर्ने (कोर्दा घाउ झनै फैलिन सक्छ)।
अत्यधिक पिरो, मसालेदार र चिल्लो खानेकुरा नखाने।
चिनी र रिफाइन्ड सुगरबाट बनेका मिठाईहरू नखाने।
ममफली (Badam), चकलेट र बदाम (Almond) को सेवन कम गर्ने।
नुहाउनका लागि तातो पानीको प्रयोग नगर्ने (यसले जलन बढाउँछ)।
मुखमा घाउ वा ओठ लाली (Cold sores) भएको बेला कसैलाई चुम्बन नगर्ने।
साबधानी (Precautions in Herpes)
सरसफाइ: घाउ छोएपछि वा औषधि लगाएपछि साबुन पानीले राम्ररी हात धुनुहोस्।
लुगाफाटा: खुकुलो र सुती (Cotton) को कपडा लगाउनुहोस् ताकि घाउमा हावा लागोस् र घर्षण नहोस्।
यौन सम्पर्क: लक्षणहरू देखिँदासम्म वा घाउ निको नहुँदासम्म यौन सम्पर्कबाट टाढै रहनुहोस्।
तनाव कम गर्ने: धेरै तनावले भाइरसलाई पुनः सक्रिय बनाउन सक्छ, त्यसैले योग वा ध्यान गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
हर्पेस एक कष्टकर रोग भए तापनि उचित खानपान, सरसफाइ र घरेलु उपचारको माध्यमबाट यसको लक्षणलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यदि
घरेलु उपचार गर्दा पनि १०–१५ दिनमा सुधार भएन वा संक्रमण झनै बढ्दै गयो भने ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ। कमजोर
प्रतिरोधात्मक क्षमता भएका व्यक्तिहरूमा यसले मस्तिष्क वा मेरुदण्डमा समेत असर पुर्याउन सक्ने भएकाले समयमै सचेत हुनु
आवश्यक छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
