परिचय (Introduction of Gum Pain)
मुखको स्वास्थ्यमा दाँत जत्तिकै महत्वपूर्ण अंग गिजा पनि हो। गिजा दुख्ने, सुन्निने वा रगत बग्ने समस्यालाई चिकित्सा
क्षेत्रमा ‘जिन्जिवाइटिस’ (Gingivitis) वा ‘पेरियोडोन्टाइटिस’ भनिन्छ। जब गिजा रातो हुन्छ, सुन्निन्छ र छुँदा वा ब्रस
गर्दा रगत आउन थाल्छ, तब यसले दैनिक खानपान र बोल्नमा समेत असुविधा उत्पन्न गराउँछ। यदि समयमै यसको उपचार गरिएन भने यसले
दाँत हल्लिने र झर्ने सम्मको स्थिति निम्त्याउन सक्छ।
लक्षण (Symptoms of Gum Pain)
गिजाको समस्या हुँदा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Gum Pain)
- लक्षण (Symptoms of Gum Pain)
- कारण (Causes of Gum Pain)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Gum Pain)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Gum Pain)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Gum Pain)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Gum Pain)
- साबधानी (Precautions in Gum Pain)
- निष्कर्ष (Conclusion)
गिजा सुन्निने: गिजा सामान्यभन्दा बढी फुल्नु वा इन्फ्ल्यामेस हुनु।
रगत बग्ने: ब्रस गर्दा वा फ्लसिङ गर्दा रगत बग्ने समस्या।
मुखको दुर्गन्ध: श्वास गनाउने समस्या (Halitosis) लगातार रहनु।
गिजा पछि हट्नु: गिजाले दाँत छोड्दै जानु, जसले गर्दा दाँत लामो देखिनु।
पिपा जम्नु: दाँत र गिजाको बीचमा पीप (Pus) देखिनु।
दाँत हल्लिनु: दाँतको जग कमजोर भएर हल्लिन सुरु गर्नु।
सेतो धब्बा: गिजामा साना सेतो रङ्गका दाग वा धब्बाहरू देखिनु।
कारण (Causes of Gum Pain)
गिजा दुख्ने वा सुन्निने मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
फोहोर जम्नु: दाँतको राम्रो सफाइ नहुँदा ‘प्लाक’ र ‘कैलकुलस’ (टाट) जम्छ, जसमा ब्याक्टेरियाले संक्रमण गराउँछन्।
धुम्रपान र सुर्तीजन्य पदार्थ: यसले गिजाको तन्तु (Tissue) लाई क्षति पुर्याउँछ र निको हुने प्रक्रियालाई सुस्त बनाउँछ।
मधुमेह (Diabetes): रगतमा चिनीको मात्रा बढी हुँदा गिजामा संक्रमण हुने सम्भावना उच्च रहन्छ।
हर्मोनल परिवर्तन: गर्भावस्था, किशोरावस्था वा महिनावारी रोकिने समयमा हुने हर्मोनको उतारचढावले गिजालाई संवेदनशील बनाउँछ।
औषधिको प्रभाव: केही विशेष रोग (छारे रोग, उच्च रक्तचाप) का औषधिले गिजा सुन्निने समस्या बढाउन सक्छन्।
पोषणको कमी: भिटामिन ‘C’ र क्याल्सियमको कमीले गिजा कमजोर हुन्छन्।
तनाव: अत्यधिक मानसिक तनावले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता घटाउँछ, जसले ब्याक्टेरियासँग लड्न गाह्रो बनाउँछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Gum Pain)
गिजाको सामान्य दुखाइ र सुन्निएको अवस्थामा घरमै उपलब्ध सामग्रीहरू प्रयोग गरेर राहत पाउन सकिन्छ:
नुन पानीले कुल्ला गर्ने: एक गिलास मनतातो पानीमा आधा चम्चा नुन हालेर दिनको २-३ पटक कुल्ला गर्दा कीटाणु मर्छन् र
सुन्निएको निको हुन्छ।
स्याउको सेवन: खाना खाएपछि एउटा स्याउ खानु फाइदाजनक हुन्छ। यसले मुखमा र्यालको उत्पादन बढाउँछ र दाँतमा टाँसिएका
ब्याक्टेरिया सफा गर्न मद्दत गर्छ।
ग्रीन टी (Green Tea): यसमा हुने एन्टि-अक्सिडेन्टले गिजाको संक्रमण कम गर्छ। दिनको एक पटक ग्रीन टी पिउनाले मुख स्वास्थ्य
राम्रो रहन्छ।
केराको प्रयोग: केरामा पाइने म्याग्नेसियम र पोटासियमले दाँत र गिजालाई मजबुत बनाउन सहयोग गर्छ।
ल्वाङको तेल: दुखाइ भएको ठाउँमा ल्वाङको तेल लगाउँदा वा ल्वाङ चपाउँदा तत्काल राहत मिल्छ। यसमा प्राकृतिक एन्टि-सेप्टिक
गुण हुन्छ।
अजमोदा (Parsley): यसलाई चपाउनाले मुखमा बढी र्याल बन्छ, जसले प्राकृतिक रूपमा गिजाको मालिस र सफाइ गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Gum Pain)
बेसारको लेप: बेसारमा एन्टि-इन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छ। थोरै बेसार र पानी मिसाएर पेस्ट बनाई गिजामा लगाउनाले सुन्निने समस्या
कम हुन्छ।
एलोभेरा (घिउकुमारी): शुद्ध एलोभेराको जेल गिजामा लगाएर मालिस गर्दा रगत बग्ने समस्यामा सुधार आउँछ।
सुकेका फल र बीउ: बदाम, फर्सीको बीउ जस्ता क्याल्सियम युक्त खानेकुराले दाँतको हड्डी बलियो बनाउँछ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Gum Pain)
भिटामिन C युक्त फलफूल: सुन्तला, कागती, र अमला जस्ता फलफूलको सेवन बढाउनुहोस्।
फाइबरयुक्त खानेकुरा: काँचो सागसब्जी र फलफूल चपाएर खाँदा गिजाको व्यायाम हुन्छ।
दुध र दुधजन्य पदार्थ: क्याल्सियमका लागि दूध, दही र पनीर खानुहोस्।
पानीको मात्रा: पर्याप्त पानी पिउनाले मुख सुख्खा हुन पाउँदैन र ब्याक्टेरिया फैलन पाउँदैनन्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Gum Pain)
अत्यधिक गुलियो: मिठाई, चकलेट र चिनी हालेका पेय पदार्थले ब्याक्टेरियालाई निम्तो दिन्छन्।
अमिलो र प्रशोधित खानेकुरा: धेरै अमिलो खानेकुराले दाँतको इनामेल नष्ट गर्न सक्छ।
सुर्ती र रक्सी: चुरोट, खैनी र रक्सीको सेवनले गिजाको रोगलाई गम्भीर बनाउँछ।
धेरै चिसो वा तातो: गिजा संवेदनशील भएको बेला धेरै चिसो आइसक्रिम वा धेरै तातो चिया पिउनु हुँदैन।
साबधानी (Precautions in Gum Pain)
सफा ब्रसको प्रयोग: सधैं नरम (Soft) ब्रसको प्रयोग गर्नुहोस् र हरेक ३ महिनामा ब्रस बदल्नुहोस्।
दुई पटक ब्रस गर्ने: बिहान खाना खाएपछि र राति सुत्नुअघि अनिवार्य ब्रस गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
नियमित जाँच: वर्षमा कम्तिमा एक पटक दन्त चिकित्सककहाँ गएर दाँतको सफाइ (Scaling) गराउनुहोस्।
फ्लसिङ (Flossing): दाँतको बीचमा फसेका फोहोर निकाल्न नियमित धागो (Floss) को प्रयोग गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
गिजा दुख्ने समस्यालाई कहिल्यै पनि सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। मुखको सरसफाइमा ध्यान दिने र सही खानपान अपनाउने
हो भने धेरैजसो गिजाका समस्याहरू घरमै ठिक हुन सक्छन्। तर, यदि गिजाबाट लगातार रगत बग्ने, दाँत हल्लिने वा अत्यधिक पिशाब
सम्बन्धी रोग वा अन्य शारीरिक समस्यासँगै यो समस्या देखिएमा तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टरसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ। स्वस्थ
मुख नै स्वस्थ शरीरको द्वार हो।
