आँखा तेजिलो बनाउने केही घरेलु उपायहरु (Home Remedies for Eyesight)

परिचय (Introduction of Eye Health)

आँखा शरीरको सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण ज्ञानेन्द्रिय हो। आधुनिक समयमा बदलिँदो जीवनशैली, प्रविधिको बढ्दो प्रयोग
र असन्तुलित खानपानका कारण धेरै मानिसहरूको आँखाको ज्योति कमजोर हुँदै गइरहेको छ। आँखाको रोशनी कम हुनुमा वंशानुगत कारणका
साथै पोषक तत्वको कमी र वातावरणीय प्रदूषणले पनि मुख्य भूमिका खेल्छन्। समयमै ध्यान दिएमा र प्राकृतिक विधिहरू अपनाएमा
आँखालाई लामो समयसम्म स्वस्थ र तेजिलो राख्न सकिन्छ।

लक्षण (Symptoms of Weak Eyesight)

आँखाको ज्योति कमजोर हुँदा निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:

पढ्दा वा लेख्दा अक्षरहरू धमिलो देखिनु।

टाढाका वस्तुहरू स्पष्टसँग ठम्याउन नसक्नु।

कम उज्यालो वा रातको समयमा देख्न गाह्रो हुनु।

आँखा दुख्ने वा भारी भएको महसुस हुनु।

लामो समयसम्म कुनै कुरामा केन्द्रित हुँदा टाउको दुख्ने समस्या (Headache) हुनु।

आँखाबाट अनायासै पानी बग्नु।

आँखामा सुन्निने समस्या वा रातोपन देखिनु।

उज्यालो प्रकाशमा हेर्दा रंगीन घेराहरू देखिनु।

कारण (Causes of Weak Eyesight)

आँखा कमजोर हुनुका पछाडि विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्:

उमेरको असर: उमेर बढ्दै जाँदा आँखाका कोषहरूमा ह्रास आउनु स्वाभाविक प्रक्रिया हो।

पोषक तत्वको अभाव: भोजनमा भिटामिन ‘ए’, ‘सी’, ‘ई’, जस्ता तत्व र ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिडको कमी हुनु।

डिजिटल स्ट्रेन: लामो समयसम्म मोबाइल, कम्प्युटर वा टेलिभिजनको स्क्रिनमा हेरिरहनु।

अस्वस्थ जीवनशैली: पर्याप्त निद्राको कमी र अत्यधिक तनाव।

वातावरणीय कारक: धुलो, धुवाँ र सूर्यको हानिकारक पराबैजनी किरणको प्रत्यक्ष असर।

दीर्घरोग: मधुमेह वा उच्च रक्तचाप जस्ता समस्याले पनि आँखामा असर पुर्‍याउँछ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Eyesight)

आँखाको ज्योति सुधार्न घरमै उपलब्ध निम्न विधिहरू प्रभावकारी मानिन्छन्:

१. सौंफ र बदामको धुलो: बदाम, सौंफ र मिश्रीलाई बराबर मात्रामा मिलाएर पिस्नुहोस्। यसरी तयार भएको मिश्रणको १० ग्राम जति
मात्रा राती सुत्ने बेलामा २५० मिलिलिटर मनतातो दूधसँग सेवन गर्नुहोस्। यसले आँखाको शक्ति बढाउन मद्दत गर्छ।

२. अमला र मह: हरेक बिहान ताजा अमलाको रसमा एक चम्चा शुद्ध मह मिसाएर पिउनाले आँखाको रोशनी तेजिलो हुन्छ। राती सुत्नुअघि
अमलाको चूर्ण पानीसँग खानु पनि फाइदाजनक हुन्छ।

३. त्रिफला जल: एक चम्चा त्रिफला चूर्णलाई रातभर पानीमा भिजाउनुहोस्। बिहान उक्त पानीलाई राम्ररी छानेर त्यसले आँखा सफा
गर्नुहोस्। यसले आँखाको आन्तरिक सफाइ गरी ज्योति बढाउँछ।

४. गाजरको प्रयोग: गाजर भिटामिन ‘ए’ को मुख्य स्रोत हो। नियमित रूपमा गाजरको सलाद खाने वा यसको रस पिउने गर्नाले आँखा
तेजिलो हुन्छ।

५. पैतालाको मालिस: राती सुत्नुअघि खुट्टाको पैतालामा शुद्ध तोरीको तेलले मालिस गर्दा आँखालाई शीतलता प्राप्त हुन्छ र
दृष्टिमा सुधार आउँछ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Eyesight)

आँखाको व्यायाम: कामको बीचमा आँखालाई दायाँ-बायाँ, माथि-मुनि घुमाउने र केही सेकेन्डका लागि आँखा बन्द गर्ने व्यायाम
गर्नुहोस्।

हत्केलाको ताप: बिहान उठ्ने बित्तिकै दुवै हत्केलालाई एकआपसमा रगडेर तातो बनाउनुहोस् र बिस्तारै आँखामा राख्नुहोस्। यसो
गर्दा आँखाको रक्तसञ्चार राम्रो हुन्छ।

हरियो घाँसमा हिँड्ने: बिहानको शीत परेको हरियो घाँसमा नाङ्गो खुट्टाले हिँड्नाले आँखाको नसाहरूलाई आराम मिल्छ।

खानपान तरिका (Dietary guidelines for Eyesight)

आँखा स्वस्थ राख्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:

भिटामिन ‘ए’ युक्त खानेकुरा: मेवा, गाजर, फर्सी र कलेजो जस्ता खाद्यपदार्थ समावेश गर्नुहोस्।

हरियो सागपात: पालुङ्गो, मेथी र अन्य हरियो सागपात नियमित खानुहोस्।

नट्स र बीउहरू: ओखर, बदाम, पिस्ता र आलसको बीउ (ओमेगा-३ का लागि) सेवन गर्नुहोस्।

खट्टे फलफूल: सुन्तला, कागती र भोगटे जस्ता भिटामिन ‘सी’ भएका फलफूलले आँखाका कोषहरूलाई सुरक्षित राख्छन्।

गुलियो सकरखण्ड: यो भिटामिन ‘ई’ र बिटा क्यारोटिनको राम्रो स्रोत हो।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Eyesight Health)

धेरै कम उज्यालोमा बसेर पढ्ने वा लेख्ने काम नगर्नुहोस्।

मोबाइल वा ल्यापटप चलाउँदा लगातार स्क्रिनमा नहेरिरहनुहोस्; ‘२०-२०-२०’ नियम पालना गर्नुहोस् (हरेक २० मिनेटमा २० फिट टाढा
२० सेकेन्डका लागि हेर्ने)।

फोहोर हातले आँखा मिच्ने काम कदापि नगर्नुहोस्।

अत्यधिक चिल्लो, पिरो र जंक फुडको सेवन कम गर्नुहोस्।

साबधानी (Precautions in Eyesight Care)

बाहिर निस्कँदा धूलो र चर्को घामबाट बच्न गुणस्तरीय घाम चस्मा (Sunglasses) प्रयोग गर्नुहोस्।

आँखामा कुनै पनि रसायन वा जथाभावी औषधी नहाल्नुहोस्।

प्रदूषित वातावरणमा काम गर्दा सुरक्षा चस्मा लगाउनुहोस्।

दिनमा कम्तीमा २-३ पटक सफा र चिसो पानीले आँखा धुनुहोस्।

निष्कर्ष (Conclusion)

आँखा प्रकृतिको अनुपम उपहार हो। यसको हेरचाहमा गरिने सानो लापरवाहीले भविष्यमा ठूलो समस्या निम्त्याउन सक्छ। माथि उल्लेखित
घरेलु उपायहरू र खानपानमा सुधार गरेर हामीले आफ्नो दृष्टि बचाउन सक्छौँ। यद्यपि, यदि आँखा धेरै धमिलो हुने, चस्माको नम्बर
छिटो-छिटो परिवर्तन हुने वा असह्य पीडा हुने जस्ता समस्या देखिएमा तुरुन्त विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनु अनिवार्य
हुन्छ।