परिचय (Introduction of Throat Infection)
- लक्षण (Symptoms of Throat Infection)
- कारण (Causes of Throat Infection)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Throat Infection)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Throat Infection)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Throat Infection)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Throat Infection)
- साबधानी (Precautions in Throat Infection)
- निष्कर्ष (Conclusion)
घाँटीको सङ्क्रमण एउटा धेरै नै सामान्य स्वास्थ्य समस्या हो, जुन विशेषगरी मौसम परिवर्तनको समयमा देखिने गर्दछ। यसलाई
चिकित्सा भाषामा ‘फेरिन्जाइटिस’ वा ‘टन्सिलाइटिस’ पनि भनिन्छ। जब हाम्रो श्वासप्रश्वास प्रणालीको माथिल्लो भागमा बाह्य
कीटाणुहरूले आक्रमण गर्छन्, तब घाँटीमा समस्या देखिन्छ। अशुद्ध पानी, दूषित खाना, वा प्रदूषित हावाका कारण भाइरस र
ब्याक्टेरिया शरीरमा प्रवेश गर्दा घाँटी सुन्निने र दुख्ने गर्दछ।
आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा वात, पित्त र कफको सन्तुलन बिग्रँदा रोग लाग्छ। विशेष गरी कफ र वात दोषमा असन्तुलन आउँदा घाँटीमा
सङ्क्रमणको समस्या बढी देखिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Throat Infection)
घाँटीमा सङ्क्रमण हुँदा निम्न लिखित लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
घाँटी निकै दुख्ने र खसखस हुने।
थुक वा खाना निल्न गाह्रो हुने र निल्दा पीडा हुने।
टन्सिल रातो हुने र सुन्निने समस्या (Inflammation) देखिने।
आवाज धोद्रो हुने वा स्वर बस्ने।
हल्का ज्वरो आउने र खोकी लाग्ने।
घाँटी र बंगारा मुनिको भाग दुख्ने।
टाउको दुख्ने र शरीर थकित महसुस हुने।
कारण (Causes of Throat Infection)
घाँटी सङ्क्रमणका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
भाइरल सङ्क्रमण: रुघाखोकी वा इन्फ्लुएन्जा फैलाउने भाइरसका कारण धेरैजसो घाँटी दुख्ने गर्छ।
ब्याक्टेरियल सङ्क्रमण: ‘स्ट्रप्टोकोकस’ नामक ब्याक्टेरियाका कारण हुने सङ्क्रमण अलि गम्भीर हुन सक्छ।
एलर्जी: धुलो, धुवाँ वा कुनै विशेष वस्तुको एलर्जीले पनि घाँटीमा समस्या निम्त्याउँछ।
वातावरण: धेरै सुख्खा हावा वा प्रदूषित वातावरणमा बस्दा घाँटीको झिल्ली सुक्छ र सङ्क्रमण हुन्छ।
बदहजमी वा अपच (Indigestion): कहिलेकाहीँ पेटको अम्लीयपन (Acid Reflux) घाँटीसम्म आउँदा पनि सङ्क्रमण जस्तो महसुस हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Throat Infection)
घाँटीको सङ्क्रमणलाई सुरुवाती अवस्थामै घरमा उपलब्ध वस्तुहरू प्रयोग गरेर निको पार्न सकिन्छ:
जेठीमधु (Mulethi): जेठीमधु घाँटीको लागि अमृत समान मानिन्छ। यसको सानो टुक्रा मुखमा राखेर बिस्तारै चपाउनाले घाँटीको खसखस
हट्छ र सुन्निने समस्या कम हुन्छ।
नुन पानीले कुल्ला (Salt Water Gargle): एक गिलास मनतातो पानीमा आधा चम्चा नुन मिसाएर दिनमा ३-४ पटक कुल्ला गर्दा घाँटीका
हानिकारक ब्याक्टेरिया नष्ट हुन्छन्।
अदुवा र मह (Ginger and Honey): अदुवामा एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। अदुवाको रसमा एक चम्चा मह मिसाएर खाँदा घाँटीको
दुखाइमा तत्काल राहत मिल्छ।
बेसार दूध (Turmeric Milk): राति सुत्ने बेला तातो दूधमा शुद्ध बेसार मिसाएर पिउनाले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ
र सङ्क्रमण छिटो निको हुन्छ।
तुलसीको पात (Tulsi Leaves): तुलसीको पात (Leaves) र मरिच हालेर पकाइएको काँडापानी पिउनाले घाँटीको दुखाइ र ज्वरो कम
हुन्छ।
लसुन (Garlic): लसुनमा ‘एलिसिन’ नामक तत्व हुन्छ जसले कीटाणुसँग लड्न मद्दत गर्छ। लसुनको एक केस्रा मुखमा राखेर रस चुस्नु
फाइदाजनक हुन्छ।
स्याउको भिनेगर (Apple Cider Vinegar): मनतातो पानीमा एक चम्चा स्याउको भिनेगर मिसाएर पिउनाले यसको अम्लीय गुणले
ब्याक्टेरिया मार्न मद्दत गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Throat Infection)
बाफ लिने: तातो पानीको बाफ लिँदा नाक र घाँटीको नली खुल्छ र श्वास फेर्न सहज हुन्छ।
अञ्जीरको प्रयोग: ४-५ वटा अञ्जीरलाई पानीमा उमालेर उक्त पानी छानी पिउनाले घाँटीको पुरानो सङ्क्रमणमा पनि सुधार आउँछ।
मुनक्का: ४-५ वटा मुनक्का चपाएर खानुहोस्, तर यसको सेवनपछि तुरुन्तै पानी नपिउनुहोस्।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Throat Infection)
तातो झोलिलो पदार्थ: दालको रस, गेडागुडीको सुप वा तरकारीको रस तातो-तातो पिउनुहोस्।
मनतातो पानी: प्यास लाग्दा सधैँ मनतातो पानी मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
नरम खाना: निल्न सजिलो हुने गरी खिचडी वा जाउलो जस्ता नरम खानेकुरा खानुहोस्।
हर्बल चिया: अदुवा, तुलसी र दालचिनी मिसाएको चिया पिउनु राम्रो हुन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Throat Infection)
चिसो खानेकुरा: आइसक्रिम, चिसो पेय पदार्थ (Cold Drinks) र फ्रिजको चिसो पानी पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस्।
तारेको र भुटेको खाना: धेरै तेल र मरमसला भएको खानेकुराले घाँटीमा थप जलन पैदा गर्छ।
अमिलो र पिरो: कागती (यदि धेरै अमिलो छ भने), खुर्सानी र अचारको सेवन नगर्नुहोस्।
धूम्रपान र मद्यपान: सुर्तीजन्य पदार्थ र रक्सीले घाँटीलाई थप सुख्खा बनाउँछ र निको हुने प्रक्रियालाई ढिलो गराउँछ।
साबधानी (Precautions in Throat Infection)
आफ्नो रुमाल, गिलास वा जुठो खानेकुरा अरूसँग साझा नगर्नुहोस्, किनकि यो सर्न सक्छ।
बाहिर निस्कँदा मास्कको प्रयोग गर्नुहोस् ताकि धुलो र धुवाँबाट बच्न सकियोस्।
खाना खानु अघि र शौचालय गएपछि हात राम्ररी साबुन पानीले धुनुहोस्।
बिरामी व्यक्तिबाट उचित दुरी कायम राख्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
घाँटीको सङ्क्रमण सामान्यतया ३ देखि ५ दिनमा घरेलु उपचार र उचित खानपानले निको हुन्छ। आयुर्वेदले रोगको जरा अर्थात् वात र
कफ दोषलाई सन्तुलनमा ल्याएर उपचार गर्ने भएकाले घरेलु विधिहरू निकै प्रभावकारी हुन्छन्। यद्यपि, यदि घाँटीको दुखाइ असाध्यै
बढेमा, सास फेर्न गाह्रो भएमा वा उच्च ज्वरो आएमा ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ। स्वस्थ जीवनशैली र सरसफाइ नै यस
समस्याबाट बच्ने उत्तम उपाय हो।
