गोखरु एक प्रसिद्ध आयुर्वेदिक जडीबुटी हो जसले शरीरलाई विभिन्न रोगहरूबाट बचाउन मद्दत गर्दछ। यसको प्रयोग सयौं वर्षदेखि स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा गरिँदै आएको छ। गोखरुले पाचन प्रक्रिया सुधार्न, यौन समस्याहरू हटाउन, र मूत्र सम्बन्धी रोगहरूको उपचार गर्न मद्दत गर्दछ। यसको फल, पात, र डाँठ औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छन्।
गोखरु के हो?
गोखरु (वानस्पतिक नाम: Tribulus terrestris) एक जमिनमा फैलिने बोट हो जुन वर्षायाममा धेरै पाइन्छ। यसको डाँठ लामो (१.५ मिटर सम्म) हुन्छ र जमिनमा फैलिन्छ। यसका पातहरू चनाका पातजस्तै हुन्छन्, तर ठूला हुन्छन्। यसका फूलहरू साना, पहेंलो र काँडादार हुन्छन्। फलहरू गोलाकार, साना र चुच्चो निस्केको हुन्छन्।
अन्य भाषाहरूमा गोखरुको नाम
संस्कृतमा गोखरु वा गोक्षुरको नाम – गोक्षुरक, त्रिकान्त, स्वदुकान्तक, गोकान्तक, गोक्षुरक, वन श्रृङ्गत, पलंकशा, श्वदंत्र, इक्षुगन्धिका, चन्द्रम;
हिन्दीमा गोखरु वा गोक्षुरा का नाम – गोखरु, सानो गोखरु, हाथीचिकर; उडिया भाषामा गोखरु वा गोक्षुराको नाम – गखुरा, गोक्षरा;
उर्दूमा गोखरु वा गोक्षुराको नाम – गोखरु;
बंगालीमा गोखरु वा गोखशुराको नाम – गोखरु, गोखुरी;
अङ्ग्रेजीमा गोखरु वा गोक्षुराको नाम – डेभिलको थर्न, गोट हेड, पङ्क्चर वाइन, स्मल क्याल्ट्रोप्स; गोखरु वा गोक्षुराको अरबी नाम – बस्तीताज, खसक, मसाक;
फारसीमा गोख्रु वा गोक्षुरको नाम – खारेखासक।
गोखरुका फाइदाहरू
१. मूत्र सम्बन्धी समस्यामा – गोखरुले मूत्र नलीको संक्रमण, पिसाब गर्दा पोल्ने, र मूत्र थैलिको को पत्थरी हटाउन मद्दत गर्दछ।
२. पाचन शक्ति बढाउँदछ – गोखरुको सेवनले पेटको ग्याँस, अपच, र खाना नपच्ने समस्यामा राहत दिन्छ।
३. यौन स्वास्थ्य लाभ – यसले पुरुषहरूमा शुक्राणुको संख्या र गुणस्तर बढाउँदछ।
४. जोर्नी दुखेकोमा – गोखरुले गाउट, जोर्नी दुखेको, र ढाड दुखेको कम गर्छ।
५. छाला रोगमा – यसले दाद, चिलाउने, र अन्य छाला समस्याहरूको उपचार गर्छ।
६. रक्तचाप नियन्त्रण – गोखरुले रक्तचाप सन्तुलित गर्न मद्दत गर्दछ।
गोखरु कसरी प्रयोग गर्ने?
- काढा बनाएर: गोखरुको जरा वा फल पानीमा उमालेर काढा बनाउन सकिन्छ। यो डिसुरिया, मूत्रपिंडको पत्थरी, र पाचन समस्यामा फाइदाजनक छ।
- पाउडरको रूपमा: गोखरुको सुकेको फल पिँधेर पाउडर बनाउन सकिन्छ। यसलाई दूध वा महसँग मिसाएर खानाले यौन स्वास्थ्य र पाचन शक्ति बढाउँछ।
- छालामा लगाउन: गोखरुको पातको पेस्ट छालामा लगाउनाले चिलाउने र दाद जस्ता समस्याहरू हटाउन मद्दत गर्दछ।
- गोखरुको अधिक मात्राले पेट दुखाउन सक्छ।
- गर्भवती महिलाले यसको प्रयोग नगर्नु राम्रो हो।
- कुनै पनि औषधि प्रयोग गर्नु अघि आयुर्वेदिक चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोस्।
गोखुरको फाइदा र प्रयोग
गोखुर (Gokshura) एक प्रसिद्ध आयुर्वेदिक जडीबुटी हो जसले धेरै रोगहरूको उपचारमा मद्दत गर्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Tribulus terrestris हो र यो नेपाल, भारत लगायतका गर्मी क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। गोखुरको फल, जरा, पात र बोक्रा औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यहाँ गोखुरको प्रमुख फाइदा र प्रयोग विधिहरू बताइएको छ।