सूर्यमुखीको फूलले आफ्नो विशेषता अनुसार सूर्यको दिशातर्फ घुम्दछ। यसरी सूर्य जतातर्फ जान्छ, सूर्यमुखी पनि त्यही दिशामा मुख फर्काउँछ। यही कारणले यसलाई “सूर्यमुखी” भनिन्छ। सूर्यमुखी एक प्रमुख तेलहन बाली हो र यसको बीजबाट तेल निकालिन्छ जसका धेरै स्वास्थ्य लाभहरू छन्। यसको फूल देख्नमा आकर्षक भयपनी यसमा खास गन्ध हुँदैन। सूर्यमुखीको बीजमा विटामिन बी१, बी३, बी६, म्याग्नेसियम, फस्फोरस, प्रोटीन जस्ता धेरै पोषक तत्वहरू पाइन्छन्। यसैले आयुर्वेदमा सूर्यमुखीलाई विभिन्न औषधीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
सूर्यमुखी के हो?
सूर्यमुखी (वानस्पतिक नाम: Helianthus annuus) एस्टरेसी परिवारमा पर्ने एक पौधा हो। यसमा क्यान्सर विरोधी गुणहरू पाइन्छन्। यसले पाचन प्रक्रियालाई सहज बनाउँछ, जुकाहरुको नाश गर्छ र वातदोष घटाउँछ। यसको जरा पिशाब सम्बन्धी रोगमा फाइदाजनक हुन्छ र दर्द निवारकको रूपमा पनि काम गर्छ।
यसको फूल तीतो र चिसो स्वभावको हुन्छ। यसले कृमिनाशक, कामोद्दीपक, इन्फ्ल्यामेसन , कुष्ठरोग, अल्सर, श्वासप्रश्वास समस्या, पिशाबमार्गको असामान्य स्राव, एनीमिया, नसाको दुखाई, लिभर रोग, फोक्सोको सूजन, आँखाको रोग, मृगौलाको समस्या, ज्वरो, पाइल्स जस्ता समस्याहरूमा लाभदायक हुन्छ।
यसको बीज मीठो, उत्तेजक, मूत्रल, कफ निकाल्ने, कमजोरी हटाउने, यौन दुर्बलता, झाडापखाला, खोकी, प्रतिश्याय (सर्दी-ज्वरो) र पिशाबमा समस्या हुँदा फाइदा गर्छ। यसको पात वमन गराउने, कफ निकाल्ने र वात अनुलोमन (पाचन सुधार्ने) गुण भएको हुन्छ।
अन्य भाषाहरूमा सूर्यमुखीको नाम
- संस्कृत: सूर्यमुखी
- हिन्दी: सूरजमुखी
- नेपाली: सूर्यमुखी
- उर्दू: सुरजमुखी
- बङ्गाली: सूरजमुखी
- अङ्ग्रेजी: Sunflower
- अरबी: अर्जीवान
- फारसी: आफताबी
सूर्यमुखीका प्रयोगहरू
सूर्यमुखीको जरा, पात, फूल र बीजमा धेरै पोषक तत्वहरू छन्। यसले निम्न स्वास्थ्य समस्याहरूमा मद्दत गर्छ:
- क्यान्सर विरोधी: यसमा एन्टिअक्सिडेन्ट गुणहरू छन् जसले क्यान्सरको जोखिम घटाउँछ।
- पाचन सुधार: अपच, कब्जियत र पेट दुखाईमा राम्रो असर गर्छ।
- मूत्र समस्या: पिशाबमार्गको संक्रमण र असामान्यतामा लाभदायक।
- हड्डी र जोर्नी दुखाई: क्याल्सियम र म्याग्नेसियमले हड्डीलाई मजबूत बनाउँछ।
- त्वचा रोग: इन्फ्ल्यामेसन, घाउ र चर्मरोगमा उपयोगी।
- रक्तचाप नियन्त्रण: पोटासियमले रक्तचाप सन्तुलित गर्छ।
सूर्यमुखीको तेलका फाइदा
- मुटु रोगको जोखिम घटाउँछ।
- त्वचा र घाउको उपचारमा प्रयोग हुन्छ।
- कोलेस्टेरोल नियन्त्रण गर्छ।
यद्यपि, धेरै मात्रामा सेवन गर्दा पेट खराब हुन सक्छ। तसर्थ, सन्तुलित मात्रामा प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
सूर्यमुखी प्रकृतिको एक उपयोगी औषधी हो जसले स्वास्थ्य रोगहरूबाट जोगाउन मद्दत गर्छ।