Bihee (Cydonia oblonga) supports digestion, relieves cough, and boosts immunity. Use as fresh fruit, decoction, or jam. Seeds soothe throat and gut health.
बिही एक औषधीय गुणले भरिपूर्ण फल हो, जसलाई अंग्रेजीमा ‘Quince’ भनिन्छ। यो हेर्दा केही हदसम्म नासपाती वा स्याउ जस्तो देखिन्छ। यसको रुख सानो वा मध्यम आकारको हुन्छ। आयुर्वेदमा बिहीको फल मात्र नभई यसको बीउ (बिहीदाना) को पनि ठूलो महत्त्व छ। विशेषगरी श्वासप्रश्वास, पाचन र छाला सम्बन्धी समस्यामा यसको प्रयोग गरिन्छ।
बिही के हो?
बिही (Cydonia oblonga) Rosaceae परिवार अन्तर्गत पर्ने एक वनस्पति हो। यसको फल पाकेपछि सुगन्धित र सुनौलो पहेंलो रंगको हुन्छ। यसको बीउलाई पानीमा भिजाउँदा त्यो फुलेर चिप्लो वा लुआबदार (Mucilage) बन्दछ, जुन विभिन्न रोगको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ।
बिहीका प्रकार
मुख्यतया बिही एकै प्रजातिको भए तापनि यसको स्वाद र आकारका आधारमा केही भिन्नता पाइन्छ। केही फलहरू अलि बढी अमिलो र टर्रो हुन्छन् भने केही अलि गुलिया हुन्छन्। औषधीय प्रयोजनका लागि सबै प्रकारका बिही उत्तिकै उपयोगी मानिन्छन्।
बिहीको बाह्य रूप
यसको रुखको बोक्रा गाढा खैरो वा कालो रंगको हुन्छ र हाँगाहरू बाङ्गाटिङ्गा हुन्छन्। पातहरू अण्डाकार, माथिल्लो भागमा चिल्लो र तल्लो भागमा हल्का झुस भएका हुन्छन्। यसको फूल सेतो वा हल्का गुलाफी रंगको हुन्छ। फल गोलाकार वा नासपाती आकारको हुन्छ, जसमा धेरै बीउहरू हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा बिहीको नाम
नेपाली: बिही वा बेही
संस्कृत: गुरुप्रिया
हिन्दी: बिही, बिहीदाना
अंग्रेजी: Quince (क्विन्स)
वैज्ञानिक नाम: Cydonia oblonga Mill.
बिहीका फाइदाहरू
ऊर्जावर्धक: यसले शरीरलाई बल दिन्छ र कमजोरी हटाउँछ।
पाचनमा सुधार: यसले अपच र झाडापखाला जस्ता समस्यामा राहत दिन्छ।
श्वासप्रश्वासमा लाभ: खोकी र दमका रोगीका लागि यो उपयोगी छ।
शीतलता प्रदान गर्ने: यसको बीउले शरीरको जलन र गर्मी शान्त पार्छ।
घाउ निको पार्ने: छालाको जलन वा घाउमा यसको लेप प्रभावकारी हुन्छ।
