आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीरमा तीनवटा मुख्य दोषहरू हुन्छन्: वात, पित्त र कफ। जब यी तीनको सन्तुलन बिग्रिन्छ, शरीरमा
विभिन्न रोगहरू देखा पर्छन्। विशेषगरी पित्त दोषले शरीरको तापक्रम, पाचन प्रक्रिया र मेटाबोलिज्मलाई नियन्त्रण गर्छ। यदि
शरीरमा पित्तको मात्रा बढी भयो भने यसले शरीरमा गर्मी बढाउने, जलन हुने र पाचन प्रणालीमा समस्या निम्त्याउने गर्दछ।
परिचय (Introduction of Pitta)
पित्त भनेको आगो र पानीको तत्व मिलेर बनेको ऊर्जा हो। यसले हाम्रो शरीरमा भोजन पचाउने, भोक र तिर्खा जगाउने तथा शरीरको
तापक्रम कायम राख्ने काम गर्छ। जब हामी धेरै पिरो, अमिलो, चिल्लो वा तातो खानेकुरा खान्छौँ, तब शरीरमा पित्त असन्तुलित
हुन्छ। पित्त बढ्नाले रगत दूषित हुन सक्छ, जसका कारण छालामा दाग आउने, डन्डिफोर आउने र शरीर भित्र जलन हुने जस्ता
समस्याहरू देखिन्छन्।
लक्षण (Symptoms of High Pitta)
शरीरमा पित्त बढेपछि निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Pitta)
- लक्षण (Symptoms of High Pitta)
- कारण (Causes of High Pitta)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
- थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
- साबधानी (Precautions in High Pitta)
- निष्कर्स (Conclusion)
- परिचय (Introduction of Pitta)
- लक्षण (Symptoms of High Pitta)
- कारण (Causes of High Pitta)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
- थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
- साबधानी (Precautions in High Pitta)
- निष्कर्स (Conclusion)
- परिचय (Introduction of Pitta)
- लक्षण (Symptoms of High Pitta)
- कारण (Causes of High Pitta)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
- थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
- साबधानी (Precautions in High Pitta)
- निष्कर्स (Conclusion)
अत्यधिक गर्मी महसुस हुनु: शरीरको तापक्रम सामान्य भए पनि भित्रैबाट गर्मी भएको अनुभव हुनु।
छालाको समस्या: छालामा चिलाउने (Itching), खटिरा आउने, फोका उठ्ने वा रातो डाबरहरू देखिने।
पाचन सम्बन्धी समस्या: पेटमा जलन हुने, अमिलो डकार आउने (Acid Reflux), र अपच (Indigestion) हुनु।
झाडापखाला (Diarrhea): बारम्बार पातलो दिसा लाग्ने समस्या।
पसिना र दुर्गन्ध: धेरै पसिना आउने र पसिनाबाट नराम्रो गन्ध आउने।
मानसिक अवस्था: चाँडै रिसाउने, चिडचिडापन बढ्ने र छटपटी हुने।
मुखको तितोपन: मुख सधैं तितो भइरहने वा मुखमा घाउ (अल्सर) आउने।
पिसाब सम्बन्धी रोग (Urinary Issues): पिसाब पोल्ने वा पिसाब पहेँलो हुने।
कारण (Causes of High Pitta)
पित्त बढ्नुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
गलत खानपान: धेरै पिरो, नुनिलो, अमिलो र मसलेदार खानेकुराको सेवन।
गर्मीको प्रभाव: चर्को घाममा धेरै समय बिताउनु वा तातो वातावरणमा काम गर्नु।
नसालु पदार्थको सेवन: रक्सी, चुरोट र धेरै चिया-कफी पिउनाले पित्त तुरुन्तै बढ्छ।
मानसिक तनाव: अत्यधिक क्रोध, ईर्ष्या र मानसिक तनावले शरीरमा पित्तको स्तर बढाउँछ।
खाली पेट बस्नु: लामो समयसम्म भोकै बस्दा पेटमा एसिडको मात्रा बढ्न गई पित्त असन्तुलित हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
पित्तलाई शान्त पार्न प्रकृतिले हामीलाई धेरै विकल्पहरू दिएको छ। यहाँ केही प्रभावकारी उपायहरू छन्:
१. गाजर र मूलीको रस:
यदि शरीरमा पित्त बढेर छाला चिलाउने वा खटिरा आउने समस्या छ भने, गाजरको रस रामवाण मानिन्छ। दिनमा १–१ गिलास गाजरको ताजा
रस बिहान र बेलुका ३-४ दिनसम्म पिउनाले शरीरको सबै ‘अम्ल-पित्त’ पिसाबको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छ। यदि मुखमा अमिलो पानी
आउने वा डकार आउने समस्या छ भने काँचो मूली चबाएर खानु वा यसको रस पिउनु निकै फाइदाजनक हुन्छ।
२. घिउकुमारी (Aloe Vera) को प्रयोग:
घिउकुमारीको पात (Leaf) को गुदी पित्त नाशक हुन्छ। १ मूली, १ गाजर, १ टमाटर र एउटा घिउकुमारीको पातको भित्री भाग मिसाएर रस
निकाल्नुहोस्। यो मिश्रण प्रतिदिन एक गिलास पिउनाले ४ दिनभित्रै पित्तको समस्यामा ठूलो राहत मिल्छ।
३. शुद्ध गाईको घिउ:
आयुर्वेदमा पित्त शान्त पार्ने सबैभन्दा उत्तम औषधि ‘घिउ’ लाई मानिएको छ। दाल वा तरकारीमा एक चम्चा शुद्ध गाईको घिउ मिसाएर
खाँदा पेटको जलन कम हुन्छ।
४. नरिवल पानी:
नरिवल पानीको प्रकृति शीतल हुन्छ। यसले शरीरको भित्री तापक्रम घटाउन र पित्तलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ।
५. सुप र मिस्री:
बराबर मात्रामा सुप (Fennel Seeds) र मिस्रीलाई पिसेर धुलो बनाउनुहोस्। खाना खाएपछि एक चम्चा यो मिश्रण लिने गर्दा पाचन
प्रक्रिया सुध्रिन्छ र पेटमा ग्यास वा जलन हुन पाउँदैन।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
चन्दनको लेप: यदि छालामा धेरै जलन वा गर्मी महसुस भएको छ भने चन्दनको धुलोलाई गुलाब जलमा मिसाएर लेप लगाउन सकिन्छ।
अमलाको सेवन: अमला पित्तका लागि अमृत समान हो। अमलाको चूर्ण वा ताजा अमला खानाले रगत शुद्ध हुन्छ र पित्त घट्छ।
सितली प्राणायाम: यो एक प्रकारको श्वासप्रश्वास व्यायाम हो जसले शरीरलाई तुरुन्तै शीतलता प्रदान गर्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
पित्त सन्तुलनमा राख्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
गुलियो र तितो स्वाद: गुलियो, तितो र टर्रो स्वाद भएका खानेकुराले पित्त घटाउँछन्।
ताजा फलफूल: अंगुर, अनार, स्याउ, खरबुजा र काँक्रो जस्ता पानीको मात्रा धेरै भएका फलफूल खानुहोस्।
तरकारीहरू: लौका, करेला, घिरौँला र हरिया सागपातको सेवन बढाउनुहोस्।
दुधको सेवन: चिसो दुध (उमालेर चिस्याइएको) पिउनाले पेटको एसिडिटी कम हुन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
पिरो र चिल्लो त्याग: धेरै खुर्सानी, गरम मसला र तेलमा तारिएका खानेकुराहरू पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस्।
घाममा नहिँड्ने: मध्याह्नको चर्को घाममा बाहिर निस्कनु हुँदैन।
क्रोध नगर्ने: रिसले शरीरमा पित्तको आगो झन् सल्काउँछ, त्यसैले मनलाई शान्त राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
अमिलो कुरा: अमिलो अचार, कागती (धेरै मात्रामा), र अमिलो दहीको सेवन कम गर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in High Pitta)
पित्त बढ्दा शरीरमा इन्फ्ल्यामेस (Inflammation) वा सुन्निने समस्या हुन सक्छ, यस्तो बेला धेरै कडा व्यायाम नगर्नुहोस्।
बजारमा पाइने जंक फूड र सफ्ट ड्रिंक्सबाट टाढै रहनुहोस्।
यदि जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout/Arthritis) छ भने, पित्त बढ्नाले यो दुखाइ झन् तीव्र हुन सक्छ, त्यसैले खानपानमा झन् बढी
सतर्क हुनुपर्छ।
रातमा ढिलो सम्म नबस्नुहोस्, किनकि अनिद्राले पनि शरीरमा पित्त बढाउँछ।
निष्कर्स (Conclusion)
शरीरमा पित्तको सन्तुलन बिग्रनु भनेको स्वास्थ्यको आधारभूत संरचना खलबलिनु हो। प्राकृतिक जीवनशैली, सही खानपान र घरेलु
उपचारको माध्यमबाट हामी सजिलै पित्तलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्छौं। गाजर, मूली, घिउकुमारी र पर्याप्त पानीको सेवनले पित्त
दोषबाट हुने अपच, झाडापखाला, र छालाका समस्याहरूलाई जरैदेखि निको पार्न सकिन्छ। यति गर्दा पनि समस्या समाधान नभएमा वा
गम्भीर लक्षण देखिएमा आयुर्वेदिक चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य हुन्छ।
आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीरमा तीनवटा मुख्य दोषहरू हुन्छन्: वात, पित्त र कफ। जब यी तीनको सन्तुलन बिग्रिन्छ, शरीरमा
विभिन्न रोगहरू देखा पर्छन्। विशेषगरी पित्त दोषले शरीरको तापक्रम, पाचन प्रक्रिया र मेटाबोलिज्मलाई नियन्त्रण गर्छ। यदि
शरीरमा पित्तको मात्रा बढी भयो भने यसले शरीरमा गर्मी बढाउने, जलन हुने र पाचन प्रणालीमा समस्या निम्त्याउने गर्दछ।
परिचय (Introduction of Pitta)
पित्त भनेको आगो र पानीको तत्व मिलेर बनेको ऊर्जा हो। यसले हाम्रो शरीरमा भोजन पचाउने, भोक र तिर्खा जगाउने तथा शरीरको
तापक्रम कायम राख्ने काम गर्छ। जब हामी धेरै पिरो, अमिलो, चिल्लो वा तातो खानेकुरा खान्छौँ, तब शरीरमा पित्त असन्तुलित
हुन्छ। पित्त बढ्नाले रगत दूषित हुन सक्छ, जसका कारण छालामा दाग आउने, डन्डिफोर आउने र शरीर भित्र जलन हुने जस्ता
समस्याहरू देखिन्छन्।
लक्षण (Symptoms of High Pitta)
शरीरमा पित्त बढेपछि निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
अत्यधिक गर्मी महसुस हुनु: शरीरको तापक्रम सामान्य भए पनि भित्रैबाट गर्मी भएको अनुभव हुनु।
छालाको समस्या: छालामा चिलाउने (Itching), खटिरा आउने, फोका उठ्ने वा रातो डाबरहरू देखिने।
पाचन सम्बन्धी समस्या: पेटमा जलन हुने, अमिलो डकार आउने (Acid Reflux), र अपच (Indigestion) हुनु।
झाडापखाला (Diarrhea): बारम्बार पातलो दिसा लाग्ने समस्या।
पसिना र दुर्गन्ध: धेरै पसिना आउने र पसिनाबाट नराम्रो गन्ध आउने।
मानसिक अवस्था: चाँडै रिसाउने, चिडचिडापन बढ्ने र छटपटी हुने।
मुखको तितोपन: मुख सधैं तितो भइरहने वा मुखमा घाउ (अल्सर) आउने।
पिसाब सम्बन्धी रोग (Urinary Issues): पिसाब पोल्ने वा पिसाब पहेँलो हुने।
कारण (Causes of High Pitta)
पित्त बढ्नुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
गलत खानपान: धेरै पिरो, नुनिलो, अमिलो र मसलेदार खानेकुराको सेवन।
गर्मीको प्रभाव: चर्को घाममा धेरै समय बिताउनु वा तातो वातावरणमा काम गर्नु।
नसालु पदार्थको सेवन: रक्सी, चुरोट र धेरै चिया-कफी पिउनाले पित्त तुरुन्तै बढ्छ।
मानसिक तनाव: अत्यधिक क्रोध, ईर्ष्या र मानसिक तनावले शरीरमा पित्तको स्तर बढाउँछ।
खाली पेट बस्नु: लामो समयसम्म भोकै बस्दा पेटमा एसिडको मात्रा बढ्न गई पित्त असन्तुलित हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
पित्तलाई शान्त पार्न प्रकृतिले हामीलाई धेरै विकल्पहरू दिएको छ। यहाँ केही प्रभावकारी उपायहरू छन्:
१. गाजर र मूलीको रस:
यदि शरीरमा पित्त बढेर छाला चिलाउने वा खटिरा आउने समस्या छ भने, गाजरको रस रामवाण मानिन्छ। दिनमा १–१ गिलास गाजरको ताजा
रस बिहान र बेलुका ३-४ दिनसम्म पिउनाले शरीरको सबै ‘अम्ल-पित्त’ पिसाबको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छ। यदि मुखमा अमिलो पानी
आउने वा डकार आउने समस्या छ भने काँचो मूली चबाएर खानु वा यसको रस पिउनु निकै फाइदाजनक हुन्छ।
२. घिउकुमारी (Aloe Vera) को प्रयोग:
घिउकुमारीको पात (Leaf) को गुदी पित्त नाशक हुन्छ। १ मूली, १ गाजर, १ टमाटर र एउटा घिउकुमारीको पातको भित्री भाग मिसाएर रस
निकाल्नुहोस्। यो मिश्रण प्रतिदिन एक गिलास पिउनाले ४ दिनभित्रै पित्तको समस्यामा ठूलो राहत मिल्छ।
३. शुद्ध गाईको घिउ:
आयुर्वेदमा पित्त शान्त पार्ने सबैभन्दा उत्तम औषधि ‘घिउ’ लाई मानिएको छ। दाल वा तरकारीमा एक चम्चा शुद्ध गाईको घिउ मिसाएर
खाँदा पेटको जलन कम हुन्छ।
४. नरिवल पानी:
नरिवल पानीको प्रकृति शीतल हुन्छ। यसले शरीरको भित्री तापक्रम घटाउन र पित्तलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ।
५. सुप र मिस्री:
बराबर मात्रामा सुप (Fennel Seeds) र मिस्रीलाई पिसेर धुलो बनाउनुहोस्। खाना खाएपछि एक चम्चा यो मिश्रण लिने गर्दा पाचन
प्रक्रिया सुध्रिन्छ र पेटमा ग्यास वा जलन हुन पाउँदैन।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
चन्दनको लेप: यदि छालामा धेरै जलन वा गर्मी महसुस भएको छ भने चन्दनको धुलोलाई गुलाब जलमा मिसाएर लेप लगाउन सकिन्छ।
अमलाको सेवन: अमला पित्तका लागि अमृत समान हो। अमलाको चूर्ण वा ताजा अमला खानाले रगत शुद्ध हुन्छ र पित्त घट्छ।
सितली प्राणायाम: यो एक प्रकारको श्वासप्रश्वास व्यायाम हो जसले शरीरलाई तुरुन्तै शीतलता प्रदान गर्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
पित्त सन्तुलनमा राख्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
गुलियो र तितो स्वाद: गुलियो, तितो र टर्रो स्वाद भएका खानेकुराले पित्त घटाउँछन्।
ताजा फलफूल: अंगुर, अनार, स्याउ, खरबुजा र काँक्रो जस्ता पानीको मात्रा धेरै भएका फलफूल खानुहोस्।
तरकारीहरू: लौका, करेला, घिरौँला र हरिया सागपातको सेवन बढाउनुहोस्।
दुधको सेवन: चिसो दुध (उमालेर चिस्याइएको) पिउनाले पेटको एसिडिटी कम हुन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
पिरो र चिल्लो त्याग: धेरै खुर्सानी, गरम मसला र तेलमा तारिएका खानेकुराहरू पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस्।
घाममा नहिँड्ने: मध्याह्नको चर्को घाममा बाहिर निस्कनु हुँदैन।
क्रोध नगर्ने: रिसले शरीरमा पित्तको आगो झन् सल्काउँछ, त्यसैले मनलाई शान्त राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
अमिलो कुरा: अमिलो अचार, कागती (धेरै मात्रामा), र अमिलो दहीको सेवन कम गर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in High Pitta)
पित्त बढ्दा शरीरमा इन्फ्ल्यामेस (Inflammation) वा सुन्निने समस्या हुन सक्छ, यस्तो बेला धेरै कडा व्यायाम नगर्नुहोस्।
बजारमा पाइने जंक फूड र सफ्ट ड्रिंक्सबाट टाढै रहनुहोस्।
यदि जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout/Arthritis) छ भने, पित्त बढ्नाले यो दुखाइ झन् तीव्र हुन सक्छ, त्यसैले खानपानमा झन् बढी
सतर्क हुनुपर्छ।
रातमा ढिलो सम्म नबस्नुहोस्, किनकि अनिद्राले पनि शरीरमा पित्त बढाउँछ।
निष्कर्स (Conclusion)
शरीरमा पित्तको सन्तुलन बिग्रनु भनेको स्वास्थ्यको आधारभूत संरचना खलबलिनु हो। प्राकृतिक जीवनशैली, सही खानपान र घरेलु
उपचारको माध्यमबाट हामी सजिलै पित्तलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्छौं। गाजर, मूली, घिउकुमारी र पर्याप्त पानीको सेवनले पित्त
दोषबाट हुने अपच, झाडापखाला, र छालाका समस्याहरूलाई जरैदेखि निको पार्न सकिन्छ। यति गर्दा पनि समस्या समाधान नभएमा वा
गम्भीर लक्षण देखिएमा आयुर्वेदिक चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य हुन्छ।
आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीरमा तीनवटा मुख्य दोषहरू हुन्छन्: वात, पित्त र कफ। जब यी तीनको सन्तुलन बिग्रिन्छ, शरीरमा
विभिन्न रोगहरू देखा पर्छन्। विशेषगरी पित्त दोषले शरीरको तापक्रम, पाचन प्रक्रिया र मेटाबोलिज्मलाई नियन्त्रण गर्छ। यदि
शरीरमा पित्तको मात्रा बढी भयो भने यसले शरीरमा गर्मी बढाउने, जलन हुने र पाचन प्रणालीमा समस्या निम्त्याउने गर्दछ।
परिचय (Introduction of Pitta)
पित्त भनेको आगो र पानीको तत्व मिलेर बनेको ऊर्जा हो। यसले हाम्रो शरीरमा भोजन पचाउने, भोक र तिर्खा जगाउने तथा शरीरको
तापक्रम कायम राख्ने काम गर्छ। जब हामी धेरै पिरो, अमिलो, चिल्लो वा तातो खानेकुरा खान्छौँ, तब शरीरमा पित्त असन्तुलित
हुन्छ। पित्त बढ्नाले रगत दूषित हुन सक्छ, जसका कारण छालामा दाग आउने, डन्डिफोर आउने र शरीर भित्र जलन हुने जस्ता
समस्याहरू देखिन्छन्।
लक्षण (Symptoms of High Pitta)
शरीरमा पित्त बढेपछि निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
अत्यधिक गर्मी महसुस हुनु: शरीरको तापक्रम सामान्य भए पनि भित्रैबाट गर्मी भएको अनुभव हुनु।
छालाको समस्या: छालामा चिलाउने (Itching), खटिरा आउने, फोका उठ्ने वा रातो डाबरहरू देखिने।
पाचन सम्बन्धी समस्या: पेटमा जलन हुने, अमिलो डकार आउने (Acid Reflux), र अपच (Indigestion) हुनु।
झाडापखाला (Diarrhea): बारम्बार पातलो दिसा लाग्ने समस्या।
पसिना र दुर्गन्ध: धेरै पसिना आउने र पसिनाबाट नराम्रो गन्ध आउने।
मानसिक अवस्था: चाँडै रिसाउने, चिडचिडापन बढ्ने र छटपटी हुने।
मुखको तितोपन: मुख सधैं तितो भइरहने वा मुखमा घाउ (अल्सर) आउने।
पिसाब सम्बन्धी रोग (Urinary Issues): पिसाब पोल्ने वा पिसाब पहेँलो हुने।
कारण (Causes of High Pitta)
पित्त बढ्नुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
गलत खानपान: धेरै पिरो, नुनिलो, अमिलो र मसलेदार खानेकुराको सेवन।
गर्मीको प्रभाव: चर्को घाममा धेरै समय बिताउनु वा तातो वातावरणमा काम गर्नु।
नसालु पदार्थको सेवन: रक्सी, चुरोट र धेरै चिया-कफी पिउनाले पित्त तुरुन्तै बढ्छ।
मानसिक तनाव: अत्यधिक क्रोध, ईर्ष्या र मानसिक तनावले शरीरमा पित्तको स्तर बढाउँछ।
खाली पेट बस्नु: लामो समयसम्म भोकै बस्दा पेटमा एसिडको मात्रा बढ्न गई पित्त असन्तुलित हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High Pitta)
पित्तलाई शान्त पार्न प्रकृतिले हामीलाई धेरै विकल्पहरू दिएको छ। यहाँ केही प्रभावकारी उपायहरू छन्:
१. गाजर र मूलीको रस:
यदि शरीरमा पित्त बढेर छाला चिलाउने वा खटिरा आउने समस्या छ भने, गाजरको रस रामवाण मानिन्छ। दिनमा १–१ गिलास गाजरको ताजा
रस बिहान र बेलुका ३-४ दिनसम्म पिउनाले शरीरको सबै ‘अम्ल-पित्त’ पिसाबको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छ। यदि मुखमा अमिलो पानी
आउने वा डकार आउने समस्या छ भने काँचो मूली चबाएर खानु वा यसको रस पिउनु निकै फाइदाजनक हुन्छ।
२. घिउकुमारी (Aloe Vera) को प्रयोग:
घिउकुमारीको पात (Leaf) को गुदी पित्त नाशक हुन्छ। १ मूली, १ गाजर, १ टमाटर र एउटा घिउकुमारीको पातको भित्री भाग मिसाएर रस
निकाल्नुहोस्। यो मिश्रण प्रतिदिन एक गिलास पिउनाले ४ दिनभित्रै पित्तको समस्यामा ठूलो राहत मिल्छ।
३. शुद्ध गाईको घिउ:
आयुर्वेदमा पित्त शान्त पार्ने सबैभन्दा उत्तम औषधि ‘घिउ’ लाई मानिएको छ। दाल वा तरकारीमा एक चम्चा शुद्ध गाईको घिउ मिसाएर
खाँदा पेटको जलन कम हुन्छ।
४. नरिवल पानी:
नरिवल पानीको प्रकृति शीतल हुन्छ। यसले शरीरको भित्री तापक्रम घटाउन र पित्तलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ।
५. सुप र मिस्री:
बराबर मात्रामा सुप (Fennel Seeds) र मिस्रीलाई पिसेर धुलो बनाउनुहोस्। खाना खाएपछि एक चम्चा यो मिश्रण लिने गर्दा पाचन
प्रक्रिया सुध्रिन्छ र पेटमा ग्यास वा जलन हुन पाउँदैन।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High Pitta)
चन्दनको लेप: यदि छालामा धेरै जलन वा गर्मी महसुस भएको छ भने चन्दनको धुलोलाई गुलाब जलमा मिसाएर लेप लगाउन सकिन्छ।
अमलाको सेवन: अमला पित्तका लागि अमृत समान हो। अमलाको चूर्ण वा ताजा अमला खानाले रगत शुद्ध हुन्छ र पित्त घट्छ।
सितली प्राणायाम: यो एक प्रकारको श्वासप्रश्वास व्यायाम हो जसले शरीरलाई तुरुन्तै शीतलता प्रदान गर्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Pitta)
पित्त सन्तुलनमा राख्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
गुलियो र तितो स्वाद: गुलियो, तितो र टर्रो स्वाद भएका खानेकुराले पित्त घटाउँछन्।
ताजा फलफूल: अंगुर, अनार, स्याउ, खरबुजा र काँक्रो जस्ता पानीको मात्रा धेरै भएका फलफूल खानुहोस्।
तरकारीहरू: लौका, करेला, घिरौँला र हरिया सागपातको सेवन बढाउनुहोस्।
दुधको सेवन: चिसो दुध (उमालेर चिस्याइएको) पिउनाले पेटको एसिडिटी कम हुन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Pitta)
पिरो र चिल्लो त्याग: धेरै खुर्सानी, गरम मसला र तेलमा तारिएका खानेकुराहरू पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस्।
घाममा नहिँड्ने: मध्याह्नको चर्को घाममा बाहिर निस्कनु हुँदैन।
क्रोध नगर्ने: रिसले शरीरमा पित्तको आगो झन् सल्काउँछ, त्यसैले मनलाई शान्त राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
अमिलो कुरा: अमिलो अचार, कागती (धेरै मात्रामा), र अमिलो दहीको सेवन कम गर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in High Pitta)
पित्त बढ्दा शरीरमा इन्फ्ल्यामेस (Inflammation) वा सुन्निने समस्या हुन सक्छ, यस्तो बेला धेरै कडा व्यायाम नगर्नुहोस्।
बजारमा पाइने जंक फूड र सफ्ट ड्रिंक्सबाट टाढै रहनुहोस्।
यदि जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout/Arthritis) छ भने, पित्त बढ्नाले यो दुखाइ झन् तीव्र हुन सक्छ, त्यसैले खानपानमा झन् बढी
सतर्क हुनुपर्छ।
रातमा ढिलो सम्म नबस्नुहोस्, किनकि अनिद्राले पनि शरीरमा पित्त बढाउँछ।
निष्कर्स (Conclusion)
शरीरमा पित्तको सन्तुलन बिग्रनु भनेको स्वास्थ्यको आधारभूत संरचना खलबलिनु हो। प्राकृतिक जीवनशैली, सही खानपान र घरेलु
उपचारको माध्यमबाट हामी सजिलै पित्तलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्छौं। गाजर, मूली, घिउकुमारी र पर्याप्त पानीको सेवनले पित्त
दोषबाट हुने अपच, झाडापखाला, र छालाका समस्याहरूलाई जरैदेखि निको पार्न सकिन्छ। यति गर्दा पनि समस्या समाधान नभएमा वा
गम्भीर लक्षण देखिएमा आयुर्वेदिक चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य हुन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
