तौल बढाउने आयुर्वेदिक उपचार र औषधिहरू (Ayurvedic Medicines For Weight Gain)

परिचय (Introduction of Weight Gain and Ayurveda)

आजको भागदौडपूर्ण जीवनशैली र अस्वस्थ खानपानका कारण धेरै मानिसहरू दुब्लोपनको समस्याबाट गुज्रिरहेका छन्। शरीर धेरै दुब्लो
हुँदा मानिसमा आत्मविश्वासको कमी हुने मात्र होइन, यसले शारीरिक कमजोरी र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएको संकेत पनि
गर्दछ। धेरैले तौल बढाउनका लागि विभिन्न रासायनिक औषधि वा सप्लिमेन्टहरूको प्रयोग गर्छन्, जसले शरीरमा नकारात्मक असर
पुऱ्याउन सक्छ।

आयुर्वेदमा शरीरलाई सुडौल र बलियो बनाउन प्राकृतिक जडीबुटी र जीवनशैलीमा सुधार गर्ने उपायहरू बताइएका छन्। आयुर्वेदका
अनुसार शरीरको ‘अग्नि’ (पाचन शक्ति) सन्तुलित नहुँदा वा पोषक तत्वको कमी हुँदा वजन बढ्दैन। यस लेखमा हामी तौल बढाउने
प्रभावकारी आयुर्वेदिक औषधि र घरेलु उपायहरूको बारेमा विस्तृत चर्चा गर्नेछौँ।

लक्षण (Symptoms of Low Body Weight)

शरीरको वजन कम हुँदा देखिने केही प्रमुख लक्षणहरू यस प्रकार छन्:

थोरै काम गर्दा पनि छिट्टै थकाई लाग्नु।

हड्डीहरू बाहिरै देखिने गरी शरीर सुक्दै जानु।

रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुनु र बारम्बार बिरामी पर्नु

मांसपेशीहरू कमजोर हुनु र शरीरमा ऊर्जाको कमी महसुस हुनु।

छाला सुख्खा हुनु र कपाल झर्ने समस्या देखिनु।

कारण (Causes of Underweight)

वजन कम हुनुका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्:

पाचन प्रणालीमा समस्या: अपच (Indigestion) र खाएको कुरा शरीरलाई नलाग्ने समस्या।

वंशाणुगत कारण: परिवारमा सबै दुब्लो हुने प्रवृति हुनु।

तनाव र चिन्ता: अत्यधिक मानसिक तनावले गर्दा भोक नलाग्नु।

पोषक तत्वको अभाव: प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट र स्वस्थ बोसोयुक्त खानाको कमी।

पुरानो रोग: मधुमेह, थाइराइड वा पिशाब सम्बन्धी रोग (Urinary diseases) का कारण पनि वजन घट्न सक्छ।

अत्यधिक शारीरिक श्रम: शरीरलाई आवश्यक पर्ने क्यालोरी भन्दा बढी ऊर्जा खर्च हुनु।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Weight Gain)

१. केरा र दूध: तौल बढाउनका लागि केरा सबैभन्दा उत्तम फल मानिन्छ। दैनिक बिहान दुईवटा केरा र एक गिलास तातो दूध पिउनाले
शरीरमा क्यालोरी र ऊर्जा बढ्छ।

२. खजुर र दूध: राती सुत्नुअघि ५-६ वटा खजुरलाई दूधमा उमालेर खानाले मांसपेशी बलियो हुन्छ र वजन बढ्छ।

३. घिउ र चिनी: एक चम्चा शुद्ध गाईको घिउमा थोरै चिनी मिसाएर खाना खानुभन्दा आधा घण्टा अगाडि नियमित सेवन गर्दा तौल बढ्न
मद्दत पुग्छ।

४. बदाम र किसमिस: राती पानीमा भिजाएको बदाम र किसमिस बिहान खाली पेटमा खानाले शरीरलाई आवश्यक पोषक तत्व प्राप्त हुन्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Weight Gain)

तौल बढाउनका लागि केही प्रमुख आयुर्वेदिक औषधिहरू यस प्रकार छन्:

अश्वगन्धा (Ashwagandha): यो आयुर्वेदको एक शक्तिशाली औषधि हो। यसले तनाव कम गर्छ र शरीरको कार्यक्षमता बढाउँछ।
अश्वगन्धाको धुलोलाई मनतातो दूधमा मिसाएर सुत्नुअघि सेवन गर्दा शरीर सुडौल हुन्छ।

शतावरी (Shatavari): विशेषगरी मांसपेशीको विकास र शरीरको ऊर्जा बढाउन शतावरी लाभदायक छ। यसले पाचन शक्ति सुधार्न र वजन
बढाउन मद्दत गर्छ।

बादाम पाक (Badam Pak): यसमा बदामको साथै जाइफल, ल्वाङ, केशर र सेतो मुसली जस्ता जडीबुटीहरू हुन्छन्। यसले रोग
प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनुका साथै शरीरलाई पुष्ट बनाउँछ।

वसंत कुसुमाकर रस (Vasant Kusumakar Ras): यो विभिन्न ‘भष्म’ हरू (स्वर्ण, रजत, अभ्रक आदि) बाट बनेको हुन्छ। यसले कलेजोको
कार्यप्रणाली र पाचन प्रणालीलाई सुधारेर तौल बढाउन सहयोग गर्छ।

खानपान तरिका (Dietary guidelines for Weight Gain)

प्रोटिनयुक्त खाना: दाल, गेडागुडी, अण्डा, माछा र पनिर जस्ता खानेकुरा समावेश गर्नुहोस्।

कार्बोहाइड्रेट: भात, आलु, तरुल र सखरखण्ड जस्ता ऊर्जा दिने खानेकुरा खानुहोस्।

स्वस्थ चिल्लो पदार्थ: बदाम, ओखर, काजु र शुद्ध घिउको प्रयोग गर्नुहोस्।

थोरै थोरै धेरै पटक: दिनमा ३ पटक मात्र ठूलो खाना खानुको सट्टा ५-६ पटक थोरै थोरै पोषिलो खानेकुरा खानुहोस्।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Weight Gain)

खाना खानुभन्दा ठिक अगाडि धेरै पानी नपिउनुहोस्, यसले भोक कम गर्छ।

जंक फुड, धेरै तेलमा तारेको र पत्रु खाना नखानुहोस्। यसले बोसो मात्र बढाउँछ, मांसपेशी होइन।

अत्यधिक धुम्रपान र मद्यपानबाट टाढा रहनुहोस्।

धेरै रातसम्म नबस्नुहोस् र पर्याप्त निद्रा लिनुहोस्।

साबधानी (Precautions in Weight Gain)

कुनै पनि आयुर्वेदिक औषधि सुरु गर्नुअघि आयुर्वेदिक चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य छ।

यदि तपाईँलाई मधुमेह वा मुटु सम्बन्धी समस्या छ भने धेरै गुलियो वा चिल्लो खानेकुरा खाँदा सावधानी अपनाउनुहोस्।

बजारमा पाइने ‘इन्स्ट्यान्ट वेट गेन’ पाउडरहरूबाट बच्नुहोस्, किनकि तिनमा हानिकारक स्टेरोइड हुन सक्छन्।

प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)

१. के अश्वगन्धाले वास्तवमै तौल बढाउँछ?

हो, अश्वगन्धाले शरीरको तनाव कम गरी पाचन प्रणाली सुधार्छ र मांसपेशीको वृद्धिमा मद्दत गर्छ, जसले स्वस्थ तरिकाले वजन
बढाउँछ।

२. कति समयमा तौल बढेको देखिन्छ?

यो व्यक्तिको पाचन शक्ति र जीवनशैलीमा भर पर्छ। नियमित रूपमा सही खानपान र आयुर्वेदिक औषधिको प्रयोगले १ देखि ३ महिनाभित्र
सकारात्मक परिवर्तन देखिन थाल्छ।

३. के व्यायाम नगरी तौल बढाउन सकिन्छ?

पोषिलो खानाले वजन त बढ्छ, तर व्यायाम गर्दा त्यो वजन मांसपेशीको रूपमा विकसित हुन्छ। व्यायाम नगर्दा पेट मात्र लाग्ने डर
हुन्छ।

४. के यी उपायहरू महिला र पुरुष दुवैका लागि हुन्?

हो, यी आयुर्वेदिक उपाय र खानपानका तरिकाहरू महिला र पुरुष दुवैका लागि उत्तिकै प्रभावकारी छन्।

निष्कर्ष (Conclusion)

तौल बढाउनु भनेको केवल बोसो बढाउनु होइन, बरु शरीरलाई स्वस्थ र मजबुत बनाउनु हो। आयुर्वेदिक औषधिहरू जस्तै अश्वगन्धा,
शतावरी र बादाम पाकको प्रयोगका साथै सन्तुलित आहार र पर्याप्त निद्राले तपाईँको शरीरलाई प्राकृतिक रूपमा सुडौल बनाउन
सकिन्छ। धैर्यता राख्नुहोस् र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनुहोस्।