Bhavya Chaalta (Dillenia indica) improves digestion, relieves pain, boosts immunity. Use fruit or bark as decoction; take 10–20 ml daily after food.
प्रकृतिले हामीलाई अनेकौँ यस्ता वनस्पतिहरू उपहार स्वरूप दिएको छ, जो केवल हेर्नमा सुन्दर मात्र होइनन्, बरु औषधीय गुणले पनि भरिपूर्ण छन्। यस्तै एउटा वनस्पति हो ‘भव्य चालता’। यसलाई आचार्य बालकृष्ण (पतञ्जली) ले ‘अमृत समान’ मानेका छन्। यो रुख विशेष गरी यसको अमिलो-मिठो फल र आकर्षक फूलका लागि परिचित छ। यसको वर्णन प्राचीन आयुर्वेदिक ग्रन्थहरू चरक र सुश्रुत संहितामा पनि पाइन्छ।
भव्य चालता के हो?
भव्य चालता (वैज्ञानिक नाम: Dillenia indica) एक मध्यम आकारको, सदाबहार र सुन्दर वृक्ष हो। यो मुख्यतया नदी र खोलाका किनारहरूमा पाइन्छ। यसका फूलहरू सेता, ठूला र सुगन्धित हुन्छन्। यसको फल गोलाकार हुन्छ, जुन बाहिरी पत्रहरूले घेरिएको हुन्छ र हेर्दा सानो नरिवल जस्तो देखिन्छ।
भव्य चालताका प्रकार
मुख्यतया यसका दुई प्रजातिहरू चिकित्सा क्षेत्रमा प्रयोग गरिन्छ:
१. भव्य फल (Dillenia indica): यो १०-२५ मिटर अग्लो हुन्छ। यसका फलहरू ७-१५ सेमी व्यासका हुन्छन्।
२. इषत्फल भव्य (Dillenia pentagyna): यो लगभग १५ मिटर अग्लो हुन्छ। यसको बोक्रा चिल्लो र खैरो हुन्छ। यसको पात र बोक्रा मधुमेह र जोर्नी दुख्ने समस्यामा प्रयोग गरिन्छ।
भव्य चालताको बाह्य रूप
यसको वृक्ष निकै आकर्षक र घना हुन्छ। पातहरू लाम्चा, दाँतेदार र चम्किला हरिया हुन्छन्। फलहरू कडा बोक्रा भएका हुन्छन् र पाकेपछि केही पहेँला देखिन्छन्। यसका फूलहरू सुन्दर र बास्नादार हुनाले यसलाई बगैँचामा सजावटका लागि पनि लगाइन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा भव्य चालताको नाम
नेपाली: रामफल, पञ्चफल, भव्य चालता
संस्कृत: भव्य, पिच्छिलबीज
हिन्दी: चालता
अंग्रेजी: Elephant Apple
बंगाली: चालता
भव्य चालताको फाइदाहरू
पाचन प्रणाली सुधार गर्न मद्दत गर्दछ।
ज्वरो र तिर्खा लाग्ने समस्यालाई कम गर्दछ।
शरीरको सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन) मा राहत दिन्छ।
मधुमेह र छाला सम्बन्धी रोगहरूमा उपयोगी हुन्छ।
खोकी र श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्यामा फाइदा पुर्याउँछ।
भव्य चालताको प्रयोग
