रुघाखोकी र ज्वरो (Cold and Fever)

परिचय (Introduction of Cold and Fever)

सामान्य जुकाम वा रुघाखोकीलाई चिकित्सा विज्ञानमा ‘नासोफ्यारिन्जाइटिस’ पनि भनिन्छ। यो माथिल्लो श्वासप्रश्वास नलीमा हुने
एक प्रकारको संक्रामक रोग हो, जसले विशेष गरी नाक र घाँटीलाई असर गर्छ। यसका साथै आउने ज्वरो शरीरको एक रक्षात्मक
प्रतिक्रिया हो। जब हाम्रो शरीरमा भाइरस वा ब्याक्टेरिया जस्ता हानिकारक सुक्ष्म जीवहरू प्रवेश गर्छन्, हाम्रो रोग
प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immune System) तिनीहरूसँग लड्न थाल्छ। यही लडाइँको क्रममा शरीरको तापक्रम बढ्छ, जसलाई हामी ज्वरो
भन्छौं।

लक्षण (Symptoms of Cold and Fever)

रुघाखोकी र ज्वरो आउँदा शरीरमा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:

नाक बग्ने वा नाक थुनिनु।

घाँटी खसखस हुनु वा दुख्नु।

खोकी लाग्नु र हाच्छिउँ आउनु।

आँखा पोल्नु, रातो हुनु वा चिलाउनु।

टाउको र शरीरका जोर्नीहरू दुख्नु।

उच्च ज्वरो आउनु र जाडो लाग्नु (काँप्नु)।

अत्यधिक थकाइ लाग्नु र कमजोरी महसुस हुनु।

वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु।

झाडापखाला लाग्नु (दस्त)।

खाना खान मन नलाग्नु र मुखको स्वाद बिग्रनु।

कारण (Causes of Cold and Fever)

रुघाखोकी र ज्वरोका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:

भाइरस संक्रमण: २०० भन्दा बढी प्रकारका भाइरसहरूले रुघा लगाउन सक्छन्, जसमा ‘राइनोभाइरस’ सबैभन्दा आम हो।

मौसम परिवर्तन: मौसम बदलिने समयमा (जस्तै बर्खा वा जाडो सुरु हुँदा) भाइरसहरू बढी सक्रिय हुन्छन्

कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: शरीरको लड्ने शक्ति कम हुँदा संक्रमणले छिटो समात्छ।

प्रदूषण र धुलो: धुलो र धुवाँका कारण पनि श्वासप्रश्वासमा समस्या भई रुघा लाग्न सक्छ।

संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्क: बिरामीले हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा निस्कने थोपाहरूबाट यो अरूमा सर्छ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Cold and Fever)

रुघाखोकी र ज्वरोमा घरमै उपलब्ध चिजहरूबाट धेरै राहत पाउन सकिन्छ:

बेसार र दूध: बेसारमा एन्टि-भाइरल गुण हुन्छ। एक गिलास तातो दूधमा दुई चम्चा बेसार मिसाएर पिउँदा नाक थुनिएको र घाँटी
दुखेको ठिक हुन्छ।

तुलसी र अदुवा: तुलसीको पात र अदुवा हालेर पकाएको काँढा रुघाखोकीका लागि अचुक औषधि हो।

मह र मरिच: मरिचको धूलोलाई महसँग मिसाएर चाट्दा खोकीमा तुरुन्त आराम मिल्छ।

लसुन: लसुनमा ‘एलिसिन’ नामक तत्व हुन्छ जसले संक्रमणसँग लड्छ। लसुनका कल्लीहरूलाई घिउमा भुटेर खानु फाइदाजनक हुन्छ।

नुन पानीले कुल्ला: तातो पानीमा नुन हालेर कुल्ला गर्दा घाँटीको सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेस) कम हुन्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Cold and Fever)

वाफ लिने: तातो पानीमा कपुर वा मेन्थोल हालेर वाफ लिँदा बन्द नाक खुल्छ।

कपुर सुँध्ने: कपुरलाई रुमालमा बाँधेर बेलाबेलामा सुँध्दा श्वास फेर्न सजिलो हुन्छ।

हर्बल चिया: अदुवा, अलैंची र तुलसी हालेको चियाले शरीरलाई तातो बनाउँछ र पसिना निकाल्न मद्दत गर्छ, जसले ज्वरो घटाउँछ।

खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Cold and Fever)

प्रशस्त झोलिलो पदार्थ: तातो पानी, सुप, र दालको रस प्रशस्त पिउनुहोस्। यसले शरीरबाट विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत
गर्छ।

ताजा र हल्का खाना: सजिलै पच्ने खाना जस्तै जाउलो वा उमालेको सागपात खानुहोस्।

फलफूल: मेवा, सुन्तला र स्याउ जस्ता भिटामिन-युक्त फलफूल खानुहोस्। नारियलको पानी पनि लाभदायक हुन्छ।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Cold and Fever)

चिसो पदार्थ: आइसक्रिम, चिसो पेय पदार्थ (Cold Drinks) र फ्रिजको पानी नखानुहोस्।

तारेको र मसालेदार खाना: धेरै तेल, मसला र जंक फूडले अपच (बदहजमी) गराउन सक्छ र निको हुने प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ।

दुग्धजन्य मिठाइ: खोकी लागेको बेला धेरै गुलियो र दूधका मिठाइहरूले कफ बढाउन सक्छन्।

धुम्रपान र मद्यपान: यसले शरीरको प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई झन् कमजोर बनाउँछ।

साबधानी (Precautions in Cold and Fever)

हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा सधैं रुमालको प्रयोग गर्नुहोस्।

हातहरू साबुन पानीले पटक-पटक धुने बानी बसाल्नुहोस्।

बिरामी भएको बेला पर्याप्त आराम गर्नुहोस्; कडा शारीरिक व्यायाम नगर्नुहोस्।

एअर कन्डिसनर (AC) को धेरै प्रयोग नगर्नुहोस्, किनकि यसले घाँटी र नाकलाई सुक्का बनाउँछ।

तनाव कम लिनुहोस्, किनकि अत्यधिक तनावले निको हुने क्षमता घटाउँछ।

निष्कर्ष (Conclusion)

रुघाखोकी र ज्वरो सामान्यतया ५ देखि ७ दिनमा घरेलु उपचार र उचित खानपानले निको हुन्छ। यद्यपि, यदि ज्वरो १०१.३ फरेनहाइट
भन्दा माथि छ, श्वास फेर्न गाह्रो भएको छ, वा लगातार ४-५ दिनसम्म पनि सुधार देखिएन भने तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह
लिनुपर्छ। सफा सुग्घर रहने र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने हो भने यस्ता संक्रमणबाट सजिलै बच्न सकिन्छ।