परिचय (Introduction of Migraine)
माइग्रेन एउटा जटिल न्युरोलोजिकल अवस्था हो, जसमा टाउकोको एक भागमा बारम्बार तीव्र दुखाइ हुने गर्दछ। यसलाई नेपालीमा
‘अर्धकपाल दुख्ने’ वा ‘अधकपारी’ पनि भनिन्छ। यो साधारण टाउको दुखाइभन्दा फरक हुन्छ किनभने यसले मानिसको दैनिक
कार्यक्षमतामा गम्भीर असर पुर्याउँछ। माइग्रेन हुँदा मस्तिष्कका रक्तनलीहरू संकुचित हुने र फुल्ने प्रक्रियाले गर्दा
स्नायु प्रणालीमा गडबडी उत्पन्न हुन्छ। यो दुखाइ केही घण्टादेखि लिएर लगातार ३ दिनसम्म रहन सक्छ।
लक्षण (Symptoms of Migraine)
माइग्रेनको मुख्य पहिचान भनेको यसको विशेष प्रकारको लक्षण हो, जसलाई ‘अउरा’ (Aura) भनिन्छ। यसका प्रमुख लक्षणहरू यस प्रकार
छन्:
एकतर्फी दुखाइ: टाउकोको आधा भागमा मात्रै तीव्र दुखाइ हुनु।
- परिचय (Introduction of Migraine)
- लक्षण (Symptoms of Migraine)
- कारण (Causes of Migraine)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Migraine)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Migraine)
- खानपान तरिका (Dietary guidelines for Migraine)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Migraine)
- साबधानी (Precautions in Migraine)
- निष्कर्ष (Conclusion)
दृश्य समस्या: आँखाको अगाडि चम्किलो प्रकाश देखिनु, टेढोमेढो रेखा देखिनु वा कालो धब्बा देखिनु।
अपच र वाकवाकी: पेटमा गडबडी महसुस हुनु, वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु।
संवेदनशीलता: चर्को आवाज, कडा गन्ध र उज्यालो प्रकाश सहन नसक्नु।
शारीरिक कमजोरी: शरीर झमझमाउनु, कमजोरी महसुस हुनु र झर्को लाग्नु।
आँखाको समस्या: आँखा मुनि काला घेराहरू बस्नु र आँखा दुख्नु।
कारण (Causes of Migraine)
माइग्रेन हुनुको ठ्याक्कै एउटै कारण नभए पनि विभिन्न वातावरणीय र शारीरिक कारणहरूले यसलाई निम्त्याउँछन्:
तनाव (Stress): मानसिक तनाव र चिन्ता माइग्रेनको सबैभन्दा ठूलो कारण हो।
हर्मोनमा परिवर्तन: विशेषगरी महिलाहरूमा महिनावारीको समयमा इस्ट्रोजेन हर्मोनको असन्तुलनले गर्दा यो समस्या देखिन्छ।
अव्यवस्थित खानपान: धेरै कफी (क्याफिन), चकलेट, रक्सी, वा बासी खानेकुराको सेवन।
निद्राको गडबडी: धेरै सुत्नु वा पर्याप्त निद्रा नपुग्नु।
वातावरणीय कारक: चर्को घाम, कडा गन्ध (जस्तै पेन्ट वा पर्फ्युम), र ठूलो आवाज।
शारीरिक थकान: धेरै परिश्रम गर्दा शरीर थाकेर पनि माइग्रेन बल्झिन सक्छ।
वंशाणुगत गुण: परिवारमा कसैलाई माइग्रेन छ भने अन्य सदस्यमा हुने सम्भावना बढी हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Migraine)
माइग्रेनको दुखाइ कम गर्न घरमै पाइने वस्तुहरूको प्रयोग प्रभावकारी हुन सक्छ:
बरफको प्याक (Ice Pack): टाउकोको मांसपेशीहरूको सुन्निने समस्या (Inflammation) कम गर्न बरफले सेक्नुहोस्। एउटा सफा कपडामा
बरफ राखेर टाउको र घाँटीको पछाडि १०-१५ मिनेट राख्दा आराम मिल्छ।
अदुवा (Ginger): अदुवाले वाकवाकी कम गर्नुका साथै दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ। अदुवाको एउटा सानो टुक्रा चपाउने वा अदुवाको
चिया पिउनाले फाइदा पुग्छ।
पिपरमिन्ट तेल (Peppermint Oil): यो तेलले मनलाई शान्त पार्छ। यसको केही थोपाले निधारमा मालिस गर्दा रक्तसञ्चार सुधार
हुन्छ र दुखाइ कम हुन्छ।
स्याउको भिनेगर (Apple Cider Vinegar): एक गिलास पानीमा एक चम्चा स्याउको भिनेगर र मह मिसाएर पिउनाले शरीरको विषक्त पदार्थ
बाहिर निकाल्न र माइग्रेन रोक्न मद्दत गर्छ।
तुलसीको तेल (Basil Oil): तुलसीमा प्राकृतिक रूपमै दुखाइ कम गर्ने गुण हुन्छ। यसको तेलले मांसपेशीलाई आराम दिन्छ।
कफी (Coffee): सीमित मात्रामा कफी पिउनाले कतिपयलाई तुरुन्तै राहत दिन्छ, किनभने क्याफिनले मस्तिष्कको रक्तनलीको दबाब कम
गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Migraine)
अँध्यारो कोठामा बस्नु: माइग्रेनको अट्याक हुँदा शान्त र अँध्यारो कोठामा सुत्नाले प्रकाश र आवाजबाट हुने सास्ती कम हुन्छ।
टाउको मालिस: तोरी वा तिलको तेलले हल्का हातले टाउको र घाँटीको मालिस गर्दा तनाव कम हुन्छ।
संगीत थेरापी: मधुर र सुस्त संगीत सुन्नाले मस्तिष्कलाई शान्त बनाउन सकिन्छ।
ध्यान (Meditation): दैनिक १०-१५ मिनेट ध्यान गर्दा मानसिक तनाव कम भई माइग्रेनका अट्याकहरू घट्छन्।
खानपान तरिका (Dietary guidelines for Migraine)
प्रशस्त पानी पिउने: निर्जलीकरण (Dehydration) माइग्रेनको मुख्य शत्रु हो। दिनमा कम्तीमा ८-१० गिलास पानी पिउनुहोस्।
तरल पदार्थको सेवन: नरिवलको पानी, कागती पानी र ताजा फलफूलको रस प्रशस्त खानुहोस्।
हरियो सागसब्जी: म्याग्नेसियम पाइने खानेकुरा जस्तै पालक र अन्य हरियो सागसब्जी खानुहोस्।
नियमित भोजन: खाना कहिल्यै नछोड्नुहोस्। खाली पेट बस्दा ग्यास्ट्रिक बढ्छ र यसले माइग्रेन निम्त्याउँछ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Migraine)
कडा घाममा नहिँड्ने: यदि हिँड्नै परे छाता वा सनग्लासको प्रयोग गर्नुहोस्।
धेरै नुन नखानु: नुनको मात्रा कम गर्नुहोस्।
बासी र धेरै मसलेदार खाना: अपच (Indigestion) गराउने र धेरै तेल-मसला भएका खानेकुराबाट टाढै रहनुहोस्।
तनाव नलिनु: धेरै चिन्ता गर्ने बानी छोड्नुहोस्।
लामो समय स्क्रिन नहेर्नु: मोबाइल वा कम्प्युटरको लामो प्रयोगले आँखामा दबाब दिन्छ।
साबधानी (Precautions in Migraine)
एसी (AC) बाट सिधै चर्को घाममा वा घामबाट सिधै चिसोमा नजानुहोस्। तापक्रमको अचानक परिवर्तनले दुखाइ सुरु गराउन सक्छ।
महिनावारीको समयमा विशेष आराम गर्नुहोस्।
चिकित्सकको सल्लाह बिना जथाभाबी दुखाइ कम गर्ने औषधि (Painkillers) नखानुहोस्, यसले पछि झन् समस्या निम्त्याउन सक्छ।
नियमित रूपमा योगासनहरू जस्तै ‘बालासन’ वा ‘शवासन’ गर्ने गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
माइग्रेन कुनै निको नहुने रोग होइन, तर यसलाई व्यवस्थापन गर्न जीवनशैलीमा सुधार ल्याउनु अनिवार्य छ। खानपानमा अनुशासन,
पर्याप्त निद्रा र तनावमुक्त जीवन नै माइग्रेनबाट बच्ने सबैभन्दा उत्तम उपायहरू हुन्। यदि माथि उल्लेखित घरेलु उपायहरू
अपनाउँदा पनि दुखाइ कम भएन वा धेरै तीव्र भयो भने, तुरुन्तै विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
