परिचय (Introduction of ESR)
एरिथ्रोसाइट सेडीमेटेंशन रेट (ESR) लाई सामान्य भाषामा ‘इ.एस.आर.’ भनिन्छ। यसलाई ‘वेस्टरग्रेन टेस्ट’ (Westergren Test)
पनि भनिन्छ। यो एक प्रकारको रगत परीक्षण हो जसले शरीरभित्र कतै इन्फ्ल्यामेसन (सुन्निने समस्या) वा संक्रमण (Infection) छ
कि छैन भन्ने कुरा पत्ता लगाउँछ। यस परीक्षणमा रातो रक्त कोषिका (Red Blood Cells) हरू एक घण्टाको अवधिमा परीक्षण नलीको
फेदमा कति छिटो थिग्रिन्छन् भनेर हेरिन्छ। यदि रगतमा कोषिकाहरू छिटो थिग्रिन्छन् भने यसले शरीरमा कतै समस्या वा रोग रहेको
संकेत गर्दछ।
लक्षण (Symptoms of High ESR)
शरीरमा ESR को मात्रा बढ्दा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of ESR)
- लक्षण (Symptoms of High ESR)
- कारण (Causes of High ESR)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High ESR)
- थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High ESR)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for ESR)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High ESR)
- साबधानी (Precautions in ESR)
- निष्कर्ष (Conclusion)
जोर्नी दुख्ने समस्या (Joint Pain) वा शरीर कडा हुनु।
टाउको दुखाइ र काँधमा पीडा हुनु।
घाँटी र ढाडको माथिल्लो भाग दुख्ने।
झाडापखाला (Diarrhea) लाग्ने।
ज्वरो आउने र जीउ काँप्ने।
दिसामा रगत बग्ने (Blood in Stool)।
अचानक पेट दुख्ने समस्या।
शरीरको तापक्रम बढ्ने र बेचैनी महसुस हुने।
कारण (Causes of High ESR)
ESR बढ्नु आफैंमा रोग होइन, बरु यो अन्य रोगको संकेत हो। यसका मुख्य कारणहरू निम्नानुसार छन्:
एनिमिया (Anemia): रगतमा रातो रक्त कोषिकाको कमी हुनु।
मिर्गौला रोग (Chronic Kidney Disease): मिर्गौलाले राम्रोसँग काम नगर्दा।
थाइराइड (Thyroid): थाइराइड ग्रन्थीको असन्तुलन।
संक्रमण (Infection): हड्डीको संक्रमण, छालाको संक्रमण वा क्षयरोग (T.B.)।
जोर्नी दुख्ने समस्या (Rheumatoid Arthritis): बाथ रोग वा जोर्नीको इन्फ्ल्यामेसन।
अटो-इम्युन रोगहरू: शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताले आफ्नै कोषिकालाई असर गर्दा।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High ESR)
ESR को स्तरलाई प्राकृतिक रूपमा नियन्त्रण गर्न निम्न घरेलु उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
बेसारको प्रयोग (Turmeric):
बेसारमा एन्टि-बायोटिक र एन्टि-इन्फ्ल्यामेटरी गुणहरू हुन्छन्। एक गिलास तातो दूधमा एक सानो चम्चा बेसार मिसाएर पिउनाले
शरीरको सुन्निने समस्या कम हुन्छ र हड्डीको संक्रमणमा आराम मिल्छ।
मेथीको पानी (Fenugreek):
शरीरको संक्रमण हटाउन र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मेथी प्रभावकारी हुन्छ। एक गिलास पानीमा एक चम्चा मेथी उमालेर,
पानी आधा भएपछि छानेर दैनिक १५ दिनसम्म पिउनाले इन्फ्ल्यामेसन कम हुन्छ।
नीमको प्रयोग (Neem):
नीमले रगत शुद्धिकरणको काम गर्छ। खाना खाएपछि एक चम्चा नीमको पातको रस पिउनाले शरीरको हानिकारक तत्वहरू बाहिर निस्कन्छन् र
संक्रमण कम हुन्छ।
मञ्जिष्ठा (Manjistha):
यो एक आयुर्वेदिक औषधि हो जसले रगत सफा गर्न र ESR को स्तर घटाउन मद्दत गर्छ। यसले शरीरको भित्री संक्रमणलाई निको पार्न
सहयोग गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for High ESR)
नियमित व्यायाम: दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट हिँड्ने, पौडी खेल्ने वा हल्का कसरत गर्नाले पसिनाको माध्यमबाट विषाक्त पदार्थ
बाहिर निस्कन्छ र सुन्निने समस्या घट्छ।
योग र ध्यान: ‘योग निद्रा’ वा प्राणायम गर्नाले मानसिक तनाव कम हुन्छ, जसले गर्दा शरीरको आन्तरिक प्रणाली स्वस्थ रहन्छ र
ESR स्तर सन्तुलनमा आउँछ।
प्रशस्त पानी पिउने: दैनिक २ देखि ३ लिटर पानी पिउनाले शरीर ‘हाइड्रेट’ रहन्छ र मांसपेशी तथा हड्डीको स्वास्थ्य सुधार
हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for ESR)
के खाने?
हरिया सागपात (पात भएका तरकारीहरू) र ताजा फलफूल।
ओलिभ आयल (Olive Oil) को प्रयोग।
एन्टिअक्सिडेन्टयुक्त फलहरू जस्तै: स्ट्रबेरी, सुन्तला, र चेरी।
ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड भएको माछा।
के नखाने?
धेरै चिनी वा गुलियो खानेकुराहरू।
धेरै चिल्लो, पिरो र मसलेदार खाना।
जंक फूड र प्रशोधित खानेकुरा।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High ESR)
धुम्रपान र मद्यपानबाट टाढै रहनुहोस्।
अत्यधिक शारीरिक श्रम वा भारी काम नगर्नुहोस् जसले जोर्नीमा थप तनाव दिन्छ।
तनावपूर्ण वातावरणमा नबस्नुहोस्।
बासी र धेरै नुनिलो खानेकुरा नखानुहोस्।
साबधानी (Precautions in ESR)
यदि ESR को स्तर धेरै उच्च छ भने घरेलु उपचारमा मात्र भर नपरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।
एनिमिया वा मिर्गौलाको समस्या भएका व्यक्तिहरूले खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
कुनै पनि आयुर्वेदिक औषधि सेवन गर्नुअघि विशेषज्ञको परामर्श लिनु राम्रो हुन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
एरिथ्रोसाइट सेडीमेटेंशन रेट (ESR) बढ्नु भनेको शरीरले भित्र कतै समस्या छ भनेर दिएको संकेत हो। स्वस्थ जीवनशैली, सन्तुलित
खानपान, र प्राकृतिक जडिबुटीहरूको सही प्रयोगबाट यसलाई नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ। यद्यपि, यदि लक्षणहरू लामो समयसम्म
रहिरहेमा वा ज्वरो निको नभएमा तुरुन्तै अस्पताल गई थप परीक्षण गराउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
