बालबालिकाहरूमा खोकी लाग्नु एक अत्यन्तै सामान्य प्रक्रिया हो। प्रायः यो देखिन्छ कि जब बच्चालाई खोकी लाग्छ, आमाबाबु धेरै
डराउँछन् र तुरुन्तै डाक्टरकहाँ पुग्छन्। तर आत्तिनु पर्ने अवस्था सधैँ हुँदैन, किनकि खोकी आफैँमा कुनै रोग नभएर शरीरमा
भइरहेको अन्य कुनै समस्याको संकेत मात्र हो। आयुर्वेद र घरेलु उपायहरूको माध्यमबाट पनि बच्चाहरूको खोकीको प्रभावकारी उपचार
गर्न सकिन्छ। एलोपेथिक औषधिहरूको धेरै प्रयोगले बालबालिकाको कोमल शरीरमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने हुनाले प्राकृतिक
विधिहरू अपनाउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
परिचय (Introduction of Cough in Kids)
बच्चाहरूलाई रुघाखोकी बारम्बार भइरहने समस्या हो। खोकी भनेको शरीरको एक रक्षात्मक संयन्त्र हो, जसले श्वास नलीमा भएको
अवरोध वा बाहिरी तत्वलाई बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ। बालबालिकाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immunity) वयस्कको तुलनामा कम
हुने भएकाले भाइरल संक्रमणका कारण उनीहरूको श्वास नलीमा सुन्निने समस्या (Inflammation) उत्पन्न हुन्छ, जसले गर्दा खोकी
लाग्छ।
लक्षण (Symptoms of Cough in Kids)
बच्चामा देखिने खोकीका लक्षणहरू यस प्रकार छन्:
- परिचय (Introduction of Cough in Kids)
- लक्षण (Symptoms of Cough in Kids)
- कारण (Causes of Cough in Kids)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Cough in Kids)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Cough in Kids)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Cough)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Cough)
- साबधानी (Precautions in Cough)
- निष्कर्ष (Conclusion)
रुघाखोकीसँगै बलगम आउने, जुन रातको समयमा बढी हुन सक्छ।
दम (Asthma) का कारण खोकी लाग्दा छाती घरघराहट हुने र सास फेर्न गाह्रो हुने।
घाँटी खसखस हुने र भुक्ने जस्तो आवाज आउने (Croup)।
खोक्दा खोक्दै अक्सिजनको कमी भएर बच्चा नीलो देखिन सक्ने।
यदि खोकी २-३ हप्ताभन्दा बढी समयसम्म रह्यो भने यो गम्भीर समस्याको संकेत हुन सक्छ।
कारण (Causes of Cough in Kids)
बच्चाहरूमा खोकी लाग्नुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
तापमान सन्तुलनको अभाव: बच्चाको शरीरले वयस्कको जस्तै तापक्रम छिट्टै नियन्त्रण गर्न सक्दैन। जाडोमा शरीर तातो राख्न
नसक्दा खोकी लाग्छ।
कमजोर प्रतिरोधात्मक क्षमता: शिशुको शरीर संक्रमणसँग लड्न पूर्ण रूपमा सक्षम नभएकाले छिट्टै बिरामी पर्छन्।
रुघाखोकी (Cold and Cough): नाक बन्द हुने, सिँगान बग्ने र घाँटीको संक्रमणले खोकी निम्त्याउँछ।
फ्लु (Flu): यसमा सुक्खा खोकीका साथै ज्वरो र झाडापखाला (Diarrhea) वा वान्ता हुन सक्छ।
काली खोकी (Whooping Cough): यो एक ब्याक्टेरियल संक्रमण हो जसमा बच्चाले सास फेर्दा विशेष प्रकारको आवाज निकाल्छ।
क्षयरोग (Tuberculosis): दुई हप्ताभन्दा बढी खोकी लागेमा र खोकीमा रगत देखिएमा यो टी.बी. हुन सक्छ।
प्रदूषण: हावामा भएको धुलो, धुवाँ र रसायनका कारण पनि बालबालिकालाई खोकी लाग्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Cough in Kids)
बच्चाहरूको खोकी निको पार्न निम्न घरेलु उपायहरू रामबाण सिद्ध हुन सक्छन्:
अङ्गुर (Grapes): अङ्गुरले प्राकृतिक रूपमा फोक्सोबाट कफ निकाल्न मद्दत गर्छ। अङ्गुरको रसमा मह मिसाएर सुत्नुअघि खुवाउँदा
लाभ मिल्छ।
मह र कागती (Honey and Lemon): १ चम्चा कागतीको रसमा २-३ चम्चा मह मिसाएर हरेक २-२ घण्टामा खुवाउनाले खोकीमा धेरै आराम
मिल्छ। (नोट: १ वर्षभन्दा कम उमेरका बच्चालाई मह नदिनुहोस्)।
लसुन र मह (Garlic and Honey): लसुनको एक पोटीलाई मसिनो गरी पिसेर महसँग मिसाई दिनमा २-३ पटक चटाउनाले संक्रमण कम हुन्छ।
अदुवा (Ginger): पानीमा अदुवा उमालेर त्यसमा मह मिसाई खुवाउँदा छातीको जाँतो र खोकी कम हुन्छ।
तुलसी (Tulsi): तुलसीको पात (Leaves) को रस निकालेर बच्चालाई खुवाउनु खोकीको सबैभन्दा प्रभावकारी उपचार हो।
एलोभेरा (Aloe Vera): एलोभेराको रस र महको मिश्रणले पनि खोकीमा राहत दिन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Cough in Kids)
अमलाको चूर्णलाई सख्खर (गुड़) मा मिसाएर खुवाउनुहोस्।
गाजरको रसमा पालुङ्गोको रस मिसाएर दिँदा रगत शुद्ध हुन्छ र प्रतिरोधी क्षमता बढ्छ।
मुला र उखुको रस मिसाएर पिउनाले शरीरको गर्मी हट्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Cough)
शिशुलाई पर्याप्त मात्रामा तरल पदार्थ (Liquid) दिनुहोस्।
६ महिनाभन्दा कम उमेरको बच्चा छ भने पर्याप्त स्तनपान गराउनुहोस्।
बच्चालाई मनतातो पानी खुवाइरहनुहोस्।
सन्तुलित र तातो खानेकुरा मात्र खान दिनुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Cough)
बच्चालाई चिसो खानेकुरा, आइसक्रिम वा फ्रिजको पानी कदै नदिनुहोस्।
धुलो, धुवाँ र ओस भएको ठाउँमा बच्चालाई नराख्नुहोस्।
बिना डाक्टरी सल्लाह जथाभावी एन्टिबायोटिक औषधि प्रयोग नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Cough)
बच्चालाई मौसम अनुसारको कपडा लगाइदिनुहोस्।
बच्चाको कानमा चिसो हावा नपसोस् भन्नका लागि टोपी लगाइदिनुहोस्।
घरको सरसफाइमा ध्यान दिनुहोस् र बच्चालाई छुनुअघि हात राम्ररी धुनुहोस्।
सुत्ने बेला बच्चाको सिरानी थोरै उच्च बनाइदिनुहोस् ताकि सास फेर्न सजिलो होस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
बच्चाको खोकी धेरैजसो अवस्थामा घरेलु उपचार र उचित हेरचाहले नै निको हुन्छ। यद्यपि, यदि खोकी दुई हप्ताभन्दा बढी समयसम्म
रह्यो, खोकीमा रगत देखियो, बच्चाको तौल घट्न थाल्यो वा ओठ र नङ नीलो हुन थाल्यो भने तुरुन्तै चिकित्सकसँग परामर्श
लिनुपर्छ। बाल्यावस्थामा प्राकृतिक उपचारलाई प्राथमिकता दिँदा बच्चाको शरीरको आन्तरिक शक्ति बलियो रहन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
