परिचय (Introduction of Vanga Bhasma)
आयुर्वेदमा गम्भीर रोगहरूको उपचारका लागि विभिन्न जडीबुटीका साथै धातु र खनिजहरूको पनि प्रयोग गरिन्छ। यी धातुहरूलाई सिधै
सेवन गर्न नमिल्ने हुनाले यिनीहरूलाई ‘भस्म’ बनाएर औषधिमा रूपान्तरण गरिन्छ। वङ्ग भस्म (Vanga Bhasma) टिन (Tin)
धातुबाट बनाइने एक अत्यन्त प्रभावकारी आयुर्वेदिक औषधि हो। यसलाई ‘बंग भस्म’ पनि भनिन्छ। यो भस्म शरीरमा सजिलै पच्ने र कम
मात्रामा सेवन गर्दा पनि छिटो नतिजा दिने खालको हुन्छ। विशेषगरी पिशाब सम्बन्धी रोग (Urinary disorders) र पाचन प्रणालीको
सुधारका लागि यसको प्रयोग प्राचीन कालदेखि नै हुँदै आएको छ।
लक्षण (Symptoms of Vanga Bhasma deficiency/relevance)
वङ्ग भस्मको आवश्यकता पर्ने केही मुख्य शारीरिक अवस्थाहरू वा लक्षणहरू यस प्रकार छन्:
- परिचय (Introduction of Vanga Bhasma)
- लक्षण (Symptoms of Vanga Bhasma deficiency/relevance)
- कारण (Causes of health issues treatable by Vanga Bhasma)
- घरेलु उपचार (Home Remedies with Vanga Bhasma)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Health focus)
- खानपान तरिका (Dietary guidelines for Vanga Bhasma)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid during Vanga Bhasma treatment)
- साबधानी (Precautions in Vanga Bhasma usage)
- प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
- निष्कर्स (Conclusion)
बारम्बार थकान महसुस हुनु र शरीरमा रगतको कमी (एनिमिया) देखिनु।
पिशाब फेर्दा जलन हुने वा पिशाब रोकिएर आउने समस्या।
श्वासप्रश्वासमा कठिनाइ हुनु र छातीमा कफ जमेर सास फेर्न गाह्रो हुनु।
रगतमा चिनीको मात्रा असन्तुलित भई कमजोरी महसुस हुनु।
जोर्नी दुख्ने समस्या (Arthritis) र शरीर सुन्निने समस्या (Inflammation)।
कारण (Causes of health issues treatable by Vanga Bhasma)
यी समस्याहरू उत्पन्न हुनुका पछाडि विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्:
१. शरीरमा पोषक तत्व र फलामको कमीले गर्दा रक्तअल्पता हुनु।
२. ब्याक्टेरियल संक्रमणका कारण मूत्रमार्गमा इन्फेक्सन (UTI) हुनु।
३. खानपान र जीवनशैलीको असन्तुलनले गर्दा मधुमेह (Diabetes) देखिनु।
४. फोक्सोमा फोहोर वायु वा कफ जम्नाले श्वासप्रश्वासको समस्या हुनु।
घरेलु उपचार (Home Remedies with Vanga Bhasma)
वङ्ग भस्मलाई घरमा निम्न तरिकाले औषधि स्वरूप प्रयोग गर्न सकिन्छ:
पिशाबको जलनमा: थोरै वङ्ग भस्मलाई अमलाको रस वा काँक्रोको रससँग मिसाएर सेवन गर्दा पिशाब सम्बन्धी जलन तुरुन्तै कम
हुन्छ।
मधुमेह नियन्त्रणमा: यसलाई बेसारको धुलो वा जामुनको दानाको धुलोसँग मिसाएर खाँदा रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न मद्दत
पुग्छ।
शारीरिक कमजोरीमा: दैनिक रूपमा शुद्ध मह वा घिउसँग वङ्ग भस्म मिसाएर खाँदा शरीरमा ऊर्जा र रगतको मात्रा बढ्छ।
खोकी र दममा: अदुवाको रस र महसँग यसको सेवन गर्दा फोक्सोको बोक्रा (Cough layers) निस्कन सजिलो हुन्छ र श्वासप्रश्वास सहज
हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Health focus)
वङ्ग भस्मले केवल रोग मात्र निको पार्दैन, यसले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली (Immunity) लाई पनि बलियो बनाउँछ। यदि
तपाईँलाई जोर्नी दुख्ने समस्या छ भने, दशमूलारिष्ट जस्ता आयुर्वेदिक झोल औषधिसँग यसको मिश्रण गर्दा हड्डी र जोर्नीको
दुखाइमा निकै राहत मिल्छ। साथै, यसले प्रजनन स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन र शुक्रकीटको गुणस्तर बढाउन पनि मद्दत गर्दछ।
खानपान तरिका (Dietary guidelines for Vanga Bhasma)
यो औषधि सेवन गरिरहँदा खानपानमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ:
ताजा फलफूल: सुन्तला, अमला, र अनार जस्ता भिटामिन ‘सी’ युक्त फलफूल खानुहोस् जसले भस्मको अवशोषणमा मद्दत गर्छ।
तरकारी: हरियो सागपात (पात र काण्ड सहित) को प्रयोग बढी गर्नुहोस्।
पानी: दिनभरि प्रशस्त मात्रामा पानी पिउनुहोस् ताकि मृगौलालाई सफा राख्न सजिलो होस्।
हल्का खाना: सजिलै पच्ने मुङको दाल, जाउलो र झोलिलो पदार्थहरूलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid during Vanga Bhasma treatment)
वङ्ग भस्मको सेवन गर्दा निम्न कुराहरूबाट टाढै रहनुपर्छ:
अमिलो र पिरो: धेरै अमिलो, पिरो, र मसलेदार खानेकुरा खानु हुँदैन।
नशाजन्य पदार्थ: रक्सी, चुरोट वा अन्य कुनै पनि प्रकारका लागुपदार्थको सेवन पूर्णतया बन्द गर्नुपर्छ।
बासी खाना: बासी र फ्रिजमा राखिएको धेरै पुरानो खानाले अपच (Indigestion) गराउन सक्छ, त्यसैले यसबाट बच्नुहोस्।
तनाव: धेरै मानसिक चिन्ता र अनिदो बस्ने बानी छोड्नुपर्छ।
साबधानी (Precautions in Vanga Bhasma usage)
वङ्ग भस्म एक धातुजन्य औषधि भएकाले यसको प्रयोगमा धेरै सावधानी अपनाउनुपर्छ:
१. गर्भावस्था र स्तनपान: गर्भवती र स्तनपान गराईरहेका महिलाहरूले चिकित्सकको सल्लाह बिना यसको प्रयोग कदापि गर्नुहुँदैन।
२. रक्तचाप: उच्च रक्तचापको औषधि खाइरहेका व्यक्तिहरूले यसको सेवन गर्दा सावधानी अपनाउनुपर्छ।
३. मात्रा: यसको मात्रा सामान्यतया १२५ देखि २५० मिलीग्राम सम्म मात्र हुनुपर्छ। धेरै मात्रामा सेवन गर्दा शरीरमा
विषाक्तता हुन सक्छ।
४. मृगौला र कलेजो: यदि तपाईँलाई मृगौला वा कलेजो सम्बन्धी गम्भीर समस्या छ भने विशेषज्ञको निगरानीमा मात्र यो भस्म
लिनुहोस्।
प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
१. के वङ्ग भस्म घरमै बनाउन सकिन्छ?
होइन, वङ्ग भस्म बनाउने प्रक्रिया (शोधन, जारण, मारण) निकै जटिल र वैज्ञानिक हुन्छ। यसलाई घरमा बनाउन प्रयास गर्नु
खतरनाक हुन सक्छ। सधैं प्रमाणित आयुर्वेदिक पसलबाट मात्र खरिद गर्नुहोस्।
२. के यसले झाडापखाला (Diarrhea) निको पार्छ?
वङ्ग भस्मले विशेषगरी पाचन सुधार गर्छ, तर तीव्र झाडापखाला लागेको बेला यो भन्दा अन्य आयुर्वेदिक औषधिहरू बढी
प्रभावकारी हुन्छन्।
३. वङ्ग भस्म र स्वर्ण भस्ममा के फरक छ?
स्वर्ण भस्म सुनबाट बन्छ भने वङ्ग भस्म टिन धातुबाट बन्छ। दुवैका फाइदाहरू फरक-फरक हुन्छन्।
४. यसको साइड इफेक्ट के हुन सक्छ?
यदि शुद्ध नभएको वा धेरै मात्रामा सेवन गरियो भने यसले पेट दुख्ने वा वाकवाकी लाग्ने समस्या गराउन सक्छ।
निष्कर्स (Conclusion)
वङ्ग भस्म आयुर्वेदको एक बहुमूल्य उपहार हो। यसले पिशाब सम्बन्धी रोग, मधुमेह, एनिमिया र श्वासप्रश्वास जस्ता
समस्याहरूमा अचूक काम गर्छ। यद्यपि, यो धातुजन्य औषधि भएकाले यसलाई जथाभाबी प्रयोग गर्नु हुँदैन। सधैं एक योग्य आयुर्वेदिक
चिकित्सकको परामर्शमा, सही मात्रामा र सही अनुपान (मह वा घिउ) सँग सेवन गर्दा मात्र यसको पूर्ण लाभ लिन सकिन्छ। तपाईँको
स्वास्थ्यलाई प्राकृतिक रूपमा बलियो बनाउन वङ्ग भस्म एक उत्तम विकल्प हुन सक्छ।
