परिचय (Introduction of Food Poisoning)
मानिसलाई जीवित रहन, शक्ति प्राप्त गर्न र शरीरलाई सक्रिय राख्न खाना र पानी अनिवार्य छ। तर, त्यही खाना र पानी यदि
लापरवाही वा फोहोर तरिकाले सेवन गरियो भने त्यसले शरीरलाई फाइदा पुर्याउनुको सट्टा उल्टै हानी गर्छ। विषाक्त खाना वा फुड
पोइजनिङ (Food Poisoning) भनेको दूषित वा संक्रमित खाना र पेय पदार्थको सेवनका कारण हुने पेटको एक गम्भीर समस्या हो।
साधारणतया फुड पोइजनिङका धेरैजसो बिरामीहरू केही दिनमै आफैं ठीक हुन्छन्। तर, साना बालबालिका, गर्भवती महिला, वृद्धवृद्धा
र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका व्यक्तिहरूका लागि यो ज्यान लिने खालको पनि हुन सक्छ। असन्तुलित आहार र अस्वस्थ
जीवनशैलीले पनि यो समस्या निम्त्याउँछ। जब हामीले ब्याक्टेरिया, भाइरस वा अन्य हानिकारक कीटाणुहरूले दूषित तुल्याएको खाना
खान्छौं, तब फुड पोइजनिङको समस्या देखिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Food Poisoning)
फुड पोइजनिङ भएपछि शरीरमा विभिन्न लक्षणहरू देखिन थाल्छन्:
- परिचय (Introduction of Food Poisoning)
- लक्षण (Symptoms of Food Poisoning)
- कारण (Causes of Food Poisoning)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Food Poisoning)
- थप अन्य उपाय (Extra Solutions for Food Poisoning)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Food Poisoning)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Food Poisoning)
- साबधानी (Precautions in Food Poisoning)
- निष्कर्ष (Conclusion)
पेट दुख्ने: पेटमा अचानक र तीव्र रूपमा दुखाइ महसुस हुनु।
बान्ता हुने: प्रत्येक १५ देखि २० मिनेटको अन्तरालमा तारन्तार बान्ता हुनु।
झाडापखाला (Diarrhea): पटक-पटक पातलो दिसा लाग्नु।
अपच (Indigestion): खाएको कुरा नपच्ने र केही खाने बित्तिकै बान्ता भइहाल्ने।
टाउको दुख्ने: शरीरमा पानीको कमी र संक्रमणका कारण तीव्र टाउको दुखाइ हुनु।
कमजोरी र थकान: शरीर असाध्यै थाकेको र बेजान जस्तो महसुस हुनु।
ज्वरो: संक्रमणका कारण शरीरको तापक्रम बढ्नु।
कारण (Causes of Food Poisoning)
यो समस्या मुख्यतया खानपान र सरसफाइमा ध्यान नदिँदा हुन्छ। यसका प्रमुख कारणहरू निम्नलिखित छन्:
बासी र दूषित खाना: लामो समयदेखि राखिएको बासी खाना वा संक्रमित भोज्य पदार्थको सेवन।
फोहोर पानी: खाना बनाउँदा वा तरकारी धुँदा फोहोर पानीको प्रयोग गर्नाले।
झिँगा र कीटाणु: खानालाई राम्ररी नढाकी राख्दा झिँगा बसेर त्यहाँ हानिकारक कीटाणुहरू पुग्छन्।
बाटोको खुला खाना: सडक छेउमा बेचिने नढाकिएका खानेकुराहरूमा धुलो र झिँगाले संक्रमण फैलाउँछन्।
ट्याङ्कीको फोहोर पानी: घरमा प्रयोग हुने पानीको ट्याङ्की लामो समयसम्म सफा नगर्दा पानी विषाक्त हुन सक्छ।
व्यक्तिगत सरसफाइको कमी: खाना खानुअघि हात राम्ररी नधुँदा हातमा भएका कीटाणु पेटमा पुग्छन्।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Food Poisoning)
फुड पोइजनिङको सुरुवाती अवस्थामा केही प्रभावकारी घरेलु उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
प्रशस्त तरल पदार्थको सेवन: शरीरमा पानीको कमी (Dehydration) हुन नदिन पानी, झोलिलो सुप, नरिवलको पानी, चामलको माड वा
जीवनजलको घोल प्रशस्त पिउनुपर्छ।
जीराको प्रयोग: जीराले पेटको सुन्निने समस्या (Inflammation) र पीडा कम गर्न मद्दत गर्छ। एक चम्चा जीरालाई भुटेर पिस्ने र
सुपमा मिसाएर सेवन गर्ने।
तुलसीको पात: केही तुलसीको पात (Leaves) को रसमा एक चम्चा मह मिसाएर खाँदा संक्रमण कम हुन्छ।
केला (केरा): केरा पोटासियमको राम्रो स्रोत हो। केरालाई दहीमा मिसाएर खाँदा पेटलाई राहत मिल्छ र कमजोरी कम हुन्छ।
स्याउ (Apple): स्याउमा यस्ता इन्जाइम हुन्छन् जसले ब्याक्टेरियाको विकासलाई रोक्न मद्दत गर्छन्।
कागतीको रस: कागतीमा हुने एसिडले फुड पोइजनिङ गराउने ब्याक्टेरियालाई नष्ट गर्छ। मनतातो पानीमा कागती र एक चिम्टी चिनी
मिसाएर पिउनु फाइदाजनक हुन्छ।
पुदिना: पुदिनाको तेल वा चियाले पेटको ऐंठन र दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for Food Poisoning)
एप्पल साइडर भिनेगर: यसले पेटको अम्लीयपनलाई सन्तुलित गर्छ र कीटाणुहरूलाई बढ्न दिँदैन।
अदुवाको चिया: अदुवामा एन्टी-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ, जसले पाचन प्रणालीलाई सुधार्छ।
दही र मेथी: दहीमा मेथीको दाना मिसाएर खाँदा पेटको गडबडी तुरुन्तै शान्त हुन सक्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Food Poisoning)
फुड पोइजनिङ हुँदा र ठीक हुँदै गर्दा खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
सुरुमा नरम र सजिलै पच्ने खानेकुरा मात्र खानुहोस् (जस्तै: जाउलो, केरा, टोस्ट)।
आफ्नो डाइटमा प्रोबायोटिक्स (Probiotics) जस्तै दही समावेश गर्नुहोस्।
एकै पटक धेरै खानुको सट्टा थोरै-थोरै गरेर धेरै पटक खानुहोस्।
झोलिलो पदार्थमा जोड दिनुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Food Poisoning)
अवस्था अझ बिग्रन नदिन निम्न कुराहरूबाट टाढै रहनुपर्छ:
मसलेदार र चिल्लो खाना: धेरै मसला भएका वा तारिएका खानेकुरा नखानुहोस्।
डेयरी उत्पादन: दूध वा चिज जस्ता भारी खानेकुरा केही समयका लागि बन्द गर्नुहोस्।
कफी र रक्सी: क्याफिनयुक्त पेय र मदिराले शरीरलाई अझ बढी निर्जलीकरण (Dehydration) गराउँछ।
काँचो मासु र अण्डा: काँचो वा राम्ररी नपाकेको मासु, माछा र अण्डाको सेवन पूर्णतया बन्द गर्नुहोस्।
काँचो टुसा पलाएका गेडागुडी: यस्ता खानेकुरामा ब्याक्टेरियाको जोखिम बढी हुन्छ।
साबधानी (Precautions in Food Poisoning)
भविष्यमा फुड पोइजनिङबाट बच्न निम्न सावधानी अपनाउनुहोस्:
खाना बनाउनु र खानुअघि हातलाई साबुन पानीले राम्ररी धुनुहोस्।
खाना पकाउने भाँडाकुँडा र भान्साको स्ल्याब सधैं सफा राख्नुहोस्।
काँचो तरकारी र फलफूल प्रयोग गर्नुअघि राम्ररी धुनुहोस्।
खानालाई सधैं छोपेर राख्नुहोस् र बासी खाना खानबाट बच्नुहोस्।
पिउने पानी सधैं उमालेर वा फिल्टर गरेर मात्र पिउनुहोस्।
शौचालय प्रयोग गरेपछि र घरपालुवा जनावर छोएपछि अनिवार्य हात धुनुहोस्।
खानेकुराको प्याकेटमा भएको एक्सपायरी डेट (उपभोग्य मिति) सधैं चेक गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
फुड पोइजनिङ एउटा कष्टकर समस्या हो, जुन हाम्रो सामान्य असावधानीले गर्दा हुन्छ। सरसफाइमा ध्यान दिने र स्वस्थ खानपान
अपनाउने हो भने यसबाट सजिलै बच्न सकिन्छ। यदि ३ दिनभन्दा बढी झाडापखाला लागेमा, दिसामा रगत देखिएमा, तीव्र ज्वरो आएमा वा
धेरै कमजोरी भएमा ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ। स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो, त्यसैले खानपानमा सधैं सचेत
रहौं।
