Viola odorata (Ghatteghans/Vanapsa) is a medicinal herb used for cough, cold, fever and skin care. Leaves and flowers are used as tea, syrup or paste safely.
घट्टेघाँस, जसलाई आयुर्वेदमा ‘वनप्सा’ भनिन्छ, एक बहुउपयोगी औषधीय वनस्पति हो। यो विशेषगरी चिसो र ओसिलो पहाडी भेगमा पाइन्छ। यसको सुगन्धित फूल र औषधीय गुणका कारण यसलाई विश्वभर चिनिन्छ।
घट्टेघाँस (वनप्सा) के हो?
यो Violaceae परिवार अन्तर्गत पर्ने एक सानो र बहुवर्षीय जडीबुटी हो। यसको वैज्ञानिक नाम Viola odorata Linn. हो। यसका फूलहरू अत्यन्तै सुगन्धित र आकर्षक हुन्छन्, त्यसैले यसलाई अङ्ग्रेजीमा ‘स्वीट भायोलेट’ (Sweet Violet) पनि भनिन्छ।
घट्टेघाँसका प्रकार
वनस्पति विज्ञानका अनुसार यसका केही प्रजातिहरू हुन्छन्, जस्तै: १. नीलो वनप्सा: जसको फूल गाढा नीलो वा बैजनी हुन्छ। २. सेतो वनप्सा: जसको फूल सेतो रङको हुन्छ। औषधीय प्रयोगमा प्रायः नीलो फूल हुने प्रजाति बढी खोजिन्छ।
घट्टेघाँसको बाह्य रूप
यसको बोट सानो र भुइँमा फैलिएको हुन्छ।
पात: यसका पातहरू मुटु आकारका (Heart-shaped) हुन्छन् र छेउमा हल्का दाँती परेका हुन्छन्।
काण्ड: यसको काण्ड छोटो र जमिनमुनि गाँठो परेको (Rhizome) हुन्छ।
फूल: फूलहरू साना, एक-एक वटा झुण्डमा र बैजनी, नीलो वा हल्का गुलाफी रङका हुन्छन्।
बोक्रा र जरा: यसको जरा केही मोटो, बाङ्गो र गाँठो परेको हुन्छ। यसको स्वाद केही टर्रो र पिरो हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा घट्टेघाँसको नाम
नेपाली: घट्टेघाँस, वनघाँस
हिन्दी: वनप्सा, बनफ्शा
संस्कृत: वनप्सा, सूक्ष्मपत्रा, नीलपुष्पा
अङ्ग्रेजी: Wild Violet, Sweet Violet
उर्दू: बनफ्शाह
बंगाली: बनोषा
घट्टेघाँसका फाइदाहरू
रुघाखोकीमा राहत: यसले छातीमा जमेको कफ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ।
टाउको दुखाइ कम गर्ने: गर्मी वा तनावले हुने टाउको दुखाइमा यो प्रभावकारी छ।
छालाका लागि राम्रो: सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन) र छालाका रोगहरू निको पार्न मद्दत गर्छ।
निद्रा लगाउने: अनिद्राको समस्या भएकाहरूका लागि यसको प्रयोग लाभदायक हुन्छ।
पिसाब सम्बन्धी रोग: पिसाब पोल्ने वा पिसाबमा हुने संक्रमण कम गर्न मद्दत गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या: शरीरको दुखाइ र जोर्नीको समस्यामा राहत दिन्छ।
