परिचय (Introduction of High Uric Acid)
मानिसको शरीरमा प्युरिन (Purine) नामक प्रोटिन टुक्रीएर युरिक एसिड बन्दछ। सामान्य अवस्थामा यो रगतमार्फत मिर्गौला
(Kidney) सम्म पुग्छ र पिसाबको माध्यमबाट शरीरबाहिर निस्कन्छ। तर, जब मिर्गौलाले यसलाई राम्ररी छान्न सक्दैन वा शरीरमा
यसको मात्रा आवश्यकताभन्दा बढी हुन थाल्छ, तब यो रगतमा जम्मा हुन थाल्छ। रगतमा युरिक एसिडको मात्रा बढ्दै गएपछि यो
साना-साना ‘क्रिस्टल’ को रूपमा जोर्नीहरूमा जम्मा हुन्छ, जसलाई चिकित्सा भाषामा ‘गाउट’ (Gout) भनिन्छ। सामान्यतया
महिलाहरूमा २.६–६.० mg/dl र पुरुषहरूमा ३.४–७.० mg/dl युरिक एसिडको स्तरलाई सामान्य मानिन्छ।
लक्षण (Symptoms of High Uric Acid)
युरिक एसिड बढेपछि शरीरमा विभिन्न लक्षणहरू देखिन थाल्छन्:
- परिचय (Introduction of High Uric Acid)
- लक्षण (Symptoms of High Uric Acid)
- कारण (Causes of High Uric Acid)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High Uric Acid)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for High Uric Acid)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Uric Acid)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Uric Acid)
- सावधानी (Precautions in High Uric Acid)
- निष्कर्ष (Conclusion)
जोर्नी दुख्ने: विशेषगरी गोडाको बुढी औँला, कुर्कुच्चा, घुँडा र हातका औँलाका जोर्नीहरूमा तीव्र पीडा हुनु।
सुन्निने समस्या (Inflammation): जोर्नीहरू रातो हुनु र इन्फ्ल्यामेस (सुन्निने) भएर तातो हुनु।
बिहानीको कडापन: बिहान उठ्ने बेला जोर्नीहरू चलाउन गाह्रो हुनु वा असाध्यै दुख्नु।
ज्वरो र कम्पन: कहिलेकाहीँ दुखाइसँगै हल्का ज्वरो आउने र शरीर काप्ने।
हिँडडुलमा समस्या: धेरैबेर एकै ठाउँमा बसेर उठ्दा कुर्कुच्चामा असह्य पीडा हुनु।
पिशाब सम्बन्धी रोग: युरिक एसिड बढेमा मिर्गौलामा पत्थरी हुने सम्भावना रहन्छ, जसले गर्दा पिसाब फेर्न गाह्रो हुन सक्छ।
कारण (Causes of High Uric Acid)
युरिक एसिड बढ्नुका पछाडि मुख्यतया निम्न कारणहरू जिम्मेवार हुन्छन्:
मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा ह्रास: मिर्गौलाले रगत राम्ररी फिल्टर गर्न नसक्दा युरिक एसिड शरीरमै जम्मा हुन्छ।
खानपान: धेरै प्युरिनयुक्त खानेकुरा जस्तै रातो मासु, समुद्री खाना, र मदिराको अत्यधिक सेवन।
मोटोपना: शरीरको तौल बढी हुँदा युरिक एसिड उत्पादन बढ्छ र मिर्गौलालाई काम गर्न गाह्रो हुन्छ।
मधुमेह र रक्तचाप: उच्च रक्तचाप र सुगरको समस्या भएका व्यक्तिहरूमा यो जोखिम बढी हुन्छ।
थाइराइड: थाइराइड हर्मोनको असन्तुलनले पनि युरिक एसिड बढाउन सक्छ।
पानीको कमी: शरीरमा पर्याप्त पानी नहुँदा विषाक्त पदार्थहरू बाहिर निस्कन पाउँदैनन्।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High Uric Acid)
प्रकृतिको खजानामा यस्ता धेरै वस्तुहरू छन् जसले युरिक एसिडलाई प्राकृतिक रूपमा नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छन्:
१. कागती पानी (Lemon): कागतीमा भिटामिन-सी प्रशस्त हुन्छ। यसले शरीरमा क्षारीय (Alkaline) वातावरण बनाउँछ, जसले युरिक
एसिडलाई पखाल्न मद्दत गर्छ। बिहान खाली पेटमा मनतातो पानीमा कागती मिसाएर पिउनु लाभदायक हुन्छ।
२. एप्पल साइडर भिनेगर (Apple Cider Vinegar): यसले शरीरको pH सन्तुलन कायम राख्छ। एक गिलास पानीमा दुई चम्चा भिनेगर
मिसाएर दिनको दुई पटक पिउनाले रगतमा भएको युरिक एसिड कम हुन्छ।
३. बाइकार्बोनेट सोडा (Baking Soda): आधा चम्चा बेकिङ सोडालाई एक गिलास पानीमा घोलेर दुई हप्तासम्म सेवन गर्दा युरिक
एसिडको क्रिस्टल पग्लिन मद्दत पुग्छ। (उच्च रक्तचाप भएकाले यसको प्रयोग गर्नुअघि सावधानी अपनाउनुपर्छ)।
४. ज्वानो (Ajwain): ज्वानोमा एन्टी-इन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छ। यसलाई तरकारीमा प्रयोग गर्ने वा पानीमा उमालेर पिउनाले
जोर्नीको दुखाइ र युरिक एसिड कम हुन्छ।
५. बथुआको साग (Bathua): बथुआको पातको रस निकालेर खाली पेटमा पिउनु युरिक एसिडको लागि रामबाण मानिन्छ। यो पिएपछि दुई
घण्टासम्म केही खानु हुँदैन।
६. अलसी (Linseed/Flaxseeds): खाना खाएको आधा घण्टापछि अलसीको दानालाई चपाएर खाँदा युरिक एसिड नियन्त्रणमा आउँछ।
७. जैतुनको तेल (Olive Oil): खाना पकाउँदा जैतुनको तेल प्रयोग गर्नुहोस्। यसमा भिटामिन-ई हुन्छ जसले प्राकृतिक रूपमा युरिक
एसिड घटाउँछ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for High Uric Acid)
अश्वगन्धा: एक चम्चा अश्वगन्धा धुलोलाई महमा मिसाएर मनतातो दुधसँग राति सुत्ने बेला सेवन गर्दा लाभ मिल्छ।
काँचो मेवा: काँचो मेवालाई काटेर पानीमा उमाल्ने र उक्त पानी छानेर दिनको २-३ पटक पिउनाले जोर्नीमा जम्मा भएको एसिड बाहिर
निस्कन्छ।
नरिवल पानी: दिनहुँ नरिवल पानी पिउनाले मिर्गौलालाई सफा राख्छ र युरिक एसिड घटाउँछ।
अमला र एलोभेरा: अमलाको रस र एलोभेराको जुस मिसाएर पिउनाले शरीरको मेटाबोलिजम सुध्रन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Uric Acid)
युरिक एसिड नियन्त्रण गर्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
के खाने?
प्रशस्त पानी पिउने (दिनमा ३-४ लिटर)।
फाइबरयुक्त खानेकुरा जस्तै ओट्स, ब्राउन राइस र गहुँको प्रयोग गर्ने।
चेरी, स्ट्रबेरी र ब्लूबेरी जस्ता फलफूलहरू खाने।
कम चिल्लो भएको दुध (Low-fat dairy) र दहीको सेवन गर्ने।
अण्डाको सेतो भाग खान सकिन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Uric Acid)
रातो मासु र अंगको मासु: खसी, राँगाको मासु र कलेजी, मिर्गौला जस्ता भित्री अंगहरू खानु हुँदैन।
समुद्री खाना: केही खास माछाहरू (Tuna, Trout) र झिङ्गे माछाबाट टाढै रहनुपर्छ।
चिनी र फ्रुक्टोज: सोडा, सफ्ट ड्रिंक्स र धेरै गुलियो मिठाईहरू खानु हुँदैन।
मदिरा: विशेष गरी बियरले युरिक एसिडको स्तर ह्वात्तै बढाउँछ।
केही दालहरू: कालो दाल र गेडागुडीको धेरै सेवनले समस्या बल्झाउन सक्छ।
सावधानी (Precautions in High Uric Acid)
आफ्नो तौललाई सन्तुलनमा राख्नुहोस्, तर अचानक छिटो तौल घटाउने कोसिस नगर्नुहोस्, यसले झन् एसिड बढाउन सक्छ।
नियमित व्यायाम गर्नुहोस् तर दुखाइ भएको बेला जोर्नीमा धेरै दबाब नदिनुहोस्।
धेरै प्रोटिनयुक्त ‘सप्लिमेन्ट’ हरू डाक्टरको सल्लाह बिना प्रयोग नगर्नुहोस्।
लामो समयसम्म भोको नबस्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
युरिक एसिड बढ्नु भनेको शरीरमा विषाक्त पदार्थको मात्रा बढी हुनु हो। यदि यसलाई समयमै नियन्त्रण गरिएन भने यसले जोर्नी
दुख्ने समस्या मात्र होइन, मिर्गौला फेल हुने र मुटु सम्बन्धी गम्भीर रोगहरू पनि निम्त्याउन सक्छ। माथि उल्लेखित घरेलु
उपायहरू र खानपानमा सुधार गरेर यसलाई सजिलै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। तर, यदि जोर्नीहरू धेरै सुन्निएका छन्, रातो भएका छन् र
ज्वरो आएको छ भने ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनु नै उत्तम हुन्छ।
