परिचय (Introduction of Tonsillitis)
हाम्रो घाँटीको भित्रि भागको दुवैतिर अण्डाकार मासुका डल्ला जस्ता संरचना हुन्छन्, जसलाई टन्सिल (Tonsils) भनिन्छ।
आयुर्वेदमा यसलाई ‘तुण्डीकेरी शोथ’ भनिन्छ। यी टन्सिलहरू शरीरको रक्षा प्रणाली (Immune System) को एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा
हुन्, जसले बाहिरबाट आउने कीटाणु र संक्रमणलाई शरीरभित्र पस्नबाट रोक्छन्। जब यी टन्सिलहरूमा भाइरस वा ब्याक्टेरियाको
संक्रमण हुन्छ, तब यिनीहरू सुन्निने, रातो हुने र दुख्ने गर्दछन्। यसै अवस्थालाई ‘टन्सिलाइटिस’ भनिन्छ। यो समस्या जुनसुकै
उमेरका व्यक्तिलाई हुन सक्छ, तर ५ देखि १५ वर्षसम्मका बालबालिकाहरूमा यो बढी देखिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Tonsillitis)
टन्सिल हुँदा शरीरमा निम्न संकेतहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Tonsillitis)
- लक्षण (Symptoms of Tonsillitis)
- कारण (Causes of Tonsillitis)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Tonsillitis)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Tonsillitis)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Tonsillitis)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Tonsillitis)
- सावधानी (Precautions in Tonsillitis)
- निष्कर्ष (Conclusion)
घाँटीमा तीव्र पीडा हुनु र केही कुरा निल्दा वा थुक निल्दा पनि गाह्रो हुनु।
टन्सिलको आकार बढ्नु, रातो हुनु र कहिलेकाहीँ सेतो वा पहेलो धब्बाहरू देखिनु।
ज्वरो आउनु र जाडो महसुस हुनु।
कानको तल्लो भाग र बङ्गाराको मुनि सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन) हुनु।
मुखबाट दुर्गन्ध आउनु र स्वर धोद्रो हुनु।
अत्यधिक कमजोरी, थकान र चिडचिडापन महसुस हुनु।
साना बच्चाहरूमा सास फेर्न गाह्रो हुनु र र्याल चुहिने समस्या देखिनु।
कारण (Causes of Tonsillitis)
टन्सिल हुनुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
भाइरल संक्रमण: रुघाखोकी लगाउने भाइरसका कारण धेरैजसो टन्सिल हुने गर्छ।
ब्याक्टेरियल संक्रमण: ‘स्ट्रप्टोकोकस पायोजेन्स’ नामक ब्याक्टेरिया यसको मुख्य कारक मानिन्छ।
चिसोको प्रभाव: धेरै चिसो खानेकुरा (आइसक्रिम, कोल्ड ड्रिंक) वा चिसो मौसमका कारण।
कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: शरीरको लड्ने शक्ति कम हुँदा संक्रमणले चाँडै आक्रमण गर्छ।
अस्वस्थ खानपान: कफ बढाउने चिल्लो, पिरो र बासी खानेकुराको सेवन।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Tonsillitis)
टन्सिलको सुरुवाती अवस्थामा घरेलु उपचार निकै प्रभावकारी हुन्छ:
१. नुन पानीको कुल्ला (Gargling): एक गिलास मनतातो पानीमा आधा चम्चा नुन हालेर दिनमा ३-४ पटक कुल्ला गर्दा घाँटीको
सुन्निने समस्या कम हुन्छ।
२. बेसार र दूध (Turmeric Milk): सुत्नुअघि तातो दूधमा एक चिम्टी बेसार मिसाएर पिउनाले यसमा भएको एन्टिबायोटिक गुणले
टन्सिल निको पार्न मद्दत गर्छ।
३. अधुवा र मह: अधुवाको रस र मह मिसाएर बिस्तारै चाट्नाले घाँटीको जलन र दुखाइमा राहत मिल्छ।
४. कागती र मह: मनतातो पानीमा कागतीको रस, एक चिम्टी नुन र मह मिसाएर पिउनाले संक्रमण कम हुन्छ।
५. लसुन: लसुनमा एन्टिसेप्टिक गुण हुन्छ। पानीमा ४-५ पोटी लसुन उमालेर त्यो पानीले कुल्ला गर्दा फाइदा पुग्छ।
६. मेथीको दाना: मेथीको दानालाई पानीमा उमालेर त्यसले कुल्ला गर्दा टन्सिलको दुखाइ कम हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Tonsillitis)
तुलसीको प्रयोग: एक गिलास दूध वा पानीमा ५-६ वटा तुलसीका पात उमालेर पिउनाले संक्रमण चाँडै निको हुन्छ।
फिटकिरीको प्रयोग: फिटकिरीको धुलोलाई पानीमा उमालेर कुल्ला गर्दा घाँटीको इन्फेक्सन कम हुन्छ।
कुञ्जल क्रिया: आयुर्वेद अनुसार बिहान खाली पेटमा मनतातो नुन पानी पिएर वान्ता गर्ने प्रक्रिया (कुञ्जल) ले शरीरको कफ सफा
गर्छ, जसले टन्सिलमा दीर्घकालीन राहत दिन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Tonsillitis)
तातो झोलिलो कुरा: दालको रस, गेडागुडीको रस वा तातो सुप पिउने।
नरम खानेकुरा: निल्न सजिलो हुने जाउलो वा खिचडी जस्ता नरम खाना खाने।
तरल पदार्थ: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न पर्याप्त मनतातो पानी पिउने।
महको सेवन: महले घाँटीलाई नरम बनाउँछ र कीटाणुनाशकको काम गर्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Tonsillitis)
चिसो खानेकुरा: आइसक्रिम, चिसो पेय पदार्थ (Cold drinks) र फ्रिजको पानी पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने।
चिल्लो र पिरो: धेरै तेलमा तारेको, भुटेको र बढी मसलादार खाना नखाने
अमिलो र बासी: धेरै अमिलो अचार र बासी खानाले घाँटीमा थप समस्या निम्त्याउँछ।
धुम्रपान र मद्यपान: यसले घाँटीमा जलन बढाउँछ र निको हुने प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ।
सावधानी (Precautions in Tonsillitis)
संक्रमित व्यक्तिले प्रयोग गरेका रुमाल, कप वा भाँडाहरू छुट्टै राख्ने।
खाना खानुअघि र खोकेपछि हात राम्ररी धुने बानी बसाल्ने।
बाहिर निस्कँदा धुलो र धुवाँबाट बच्न मास्कको प्रयोग गर्ने।
बच्चाहरूलाई संक्रमण भएको बेला विद्यालय नपठाउने ताकि अरूलाई नसरोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
टन्सिल सामान्यतया सरसफाइ र उचित खानपानमा ध्यान दिएमा एक हप्ताभित्र घरेलु उपचारबाटै निको हुन्छ। तर, यदि ज्वरो धेरै
दिनसम्म रहिरह्यो, सास फेर्न निकै गाह्रो भयो, वा घाँटीबाट रगत बग्ने जस्ता समस्या देखिएमा तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह
लिनुपर्छ। कतिपय अवस्थामा अप्रेसन गरेर टन्सिल निकालिन्छ, तर प्राकृतिक रूपमा उपचार गर्नु नै शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक
क्षमताका लागि उत्तम हुन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
