परिचय (Introduction of Stomach Worms)
पेटमा जुका वा परजीवी पर्नुलाई चिकित्सा विज्ञानको भाषामा ‘हेल्मिन्थियासिस’ (Helminthiasis) भनिन्छ। यो एक प्रकारको
संक्रमण हो जुन शरीरभित्र विभिन्न प्रकारका सूक्ष्म जीव वा परजीवीहरू प्रवेश गर्दा हुने गर्छ। विशेषगरी बालबालिकाहरूमा यो
समस्या बढी देखिन्छ, तर सरसफाइमा ध्यान नदिँदा वयस्कहरू पनि यसको शिकार हुन सक्छन्। हाम्रा आन्द्रामा बस्ने यी जुकाहरूले
हामीले खाएको पौष्टिक तत्वहरू खाइदिन्छन्, जसले गर्दा शरीर कमजोर हुने, रगतको कमी हुने र विकास रोकिने जस्ता समस्याहरू
निम्त्याउँछन्।
लक्षण (Symptoms of Stomach Worms)
पेटमा जुका पर्दा शरीरले विभिन्न संकेतहरू दिने गर्छ, जसलाई समयमै पहिचान गर्न जरुरी छ:
- परिचय (Introduction of Stomach Worms)
- लक्षण (Symptoms of Stomach Worms)
- कारण (Causes of Stomach Worms)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Stomach Worms)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Stomach Worms)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Stomach Worms)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Stomach Worms)
- साबधानी (Precautions in Stomach Worms)
- निष्कर्ष (Conclusion)
पेट दुख्ने: नाभीको वरिपरि बारम्बार पेट दुखिरहने।
दाँत किट्ने: राती सुतेको समयमा बालबालिकाहरूले दाँत किट्ने (Bruxism)।
भोकमा परिवर्तन: धेरै भोक लाग्ने वा खाँदाखाँदै पनि तौल नबढ्ने, कहिलेकाहीँ भोकै नलाग्ने।
मलद्वार चिलाउने: विशेषगरी रातीको समयमा मलद्वार वरिपरि असाध्यै चिलाउने।
जीब्रोको रङ: जीब्रो सेतो हुनु वा जीब्रो अलि बाक्लो र फुस्रो देखिनु।
थकान र कमजोरी: शरीरमा रगतको कमी (Anemia) भएर छिट्टै थकाई लाग्ने।
मुखको दुर्गन्ध: मुखबाट सधैँ नराम्रो गन्ध आउनु।
झाडापखाला: कहिलेकाहीँ पातलो दिसा लाग्ने वा पेट ढुस्स फुल्ने।
कारण (Causes of Stomach Worms)
पेटमा जुका पर्नुका मुख्य कारणहरू दूषित खानपान र अस्वस्थ जीवनशैली हुन्:
दूषित खाना र पानी: नपखालेका फलफूल, तरकारी वा दूषित पानीको सेवन।
हातको सरसफाइमा कमी: खाना खानुअघि वा शौचालय गएपछि साबुन पानीले राम्ररी हात नधोएमा।
काँचो वा नपाकेको मासु: राम्ररी नपाकेको मासु खाँदा त्यसमा भएका जुकाका अण्डाहरू शरीरमा पुग्छन्।
खुल्ला ठाउँमा खेलकुद: खाली खुट्टा माटोमा खेल्दा छालाको माध्यमबाट पनि केही प्रकारका जुकाहरू शरीरमा प्रवेश गर्छन्।
अत्यधिक गुलियो: धेरै गुलियो र चिल्लो पदार्थको सेवनले पेटमा परजीवीहरूलाई अनुकूल वातावरण मिल्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Stomach Worms)
प्रकृतिको खजानामा यस्ता धेरै औषधिहरू छन् जसले पेटका जुकालाई प्राकृतिक रूपमै नष्ट गर्न मद्दत गर्छन्:
ज्वानो (Ajwain): ज्वानोमा एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। आधा ग्राम ज्वानोको धुलो र थोरै सख्खर (गुड) मिलाएर सानो गोली
बनाई दिनको तीन पटक सेवन गर्दा जुका मर्छन्। वयस्कहरूका लागि आधा चम्चा ज्वानो र थोरै बिरे नून मनतातो पानीसँग रातको समयमा
खानु प्रभावकारी हुन्छ।
नीमको पात (Neem Leaves): नीमलाई प्राकृतिक एन्टि-सेप्टिक मानिन्छ। नीमका ताजा पातलाई पिसेर त्यसको रसमा थोरै मह मिसाएर
बिहान खाली पेटमा पिउनाले पेटका सबै कीराहरू नष्ट हुन्छन्।
लसुन (Garlic): लसुनको चटनीमा सिधे नून मिसाएर बिहान-बेलुका खाँदा आन्द्रामा रहेका परजीवीहरू बाहिर निस्कन्छन्।
अनारको बोक्रा (Pomegranate Peel): अनारको बोक्रालाई सुकाएर बनाइएको धुलो दिनको तीन पटक एक-एक चम्चा सेवन गर्दा धेरै लाभ
मिल्छ।
काँचो मेवा (Raw Papaya): एक चम्चा काँचो मेवाको चोप (दूध), एक चम्चा मह र चार चम्चा उम्लेको मनतातो पानी मिसाएर पिउनाले
जुका सजिलै सफा हुन्छन्।
तुलसी (Tulsi): तुलसीको पातको रस दिनको दुई पटक सेवन गर्दा जुकाहरू दिसाको माध्यमबाट बाहिर निस्कन्छन्।
अम्बा वा आँपको कोया (Mango Kernel): आँपको कोयाको भित्रको भागको धुलो दही वा पानीसँग खाँदा पनि जुकाको समस्या निको हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Stomach Worms)
बिरे नून र कागती: बिहान खाली पेटमा कागतीको रसमा थोरै बिरे नून हालेर पिउनाले पेट सफा हुन्छ।
करेलाको रस: तीतो करेलाको रसले पनि पेटका कीराहरूलाई नष्ट गर्न मद्दत गर्छ।
मेथीको दाना: मेथीको दानालाई पानीमा उमालेर उक्त पानी पिउनाले संक्रमण कम हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Stomach Worms)
फाइबरयुक्त भोजन: खानामा हरिया सागसब्जी र रेसादार फलफूल समावेश गर्नुहोस् जसले पाचन प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ।
प्रोबायोटिक्स: दही र मोहीको सेवन गर्नुहोस्, यसले पेटमा राम्रा ब्याक्टेरियाको संख्या बढाउँछ।
उमालेको पानी: सधैँ पानी उमालेर वा फिल्टर गरेर मात्र पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
हलेदो (Turmeric): खानामा बेसारको प्रयोग बढाउनुहोस्, यसले पेटको इन्फ्ल्यामेसन (सुन्निने समस्या) कम गर्न मद्दत गर्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Stomach Worms)
गुलियो पदार्थ: चिनी, मिठाई र चकलेटहरू कम खानुहोस् किनकि यसले जुकाको वृद्धिलाई बढावा दिन्छ।
बासी र खुल्ला खाना: बाटोमा राखिएका खुल्ला खानेकुरा र बासी खानाबाट टाढै रहनुहोस्।
काँचो मासु: काँचो वा आधा पाकेको मासु र माछा कहिल्यै नखानुहोस्।
खाली खुट्टा हिँड्ने: फोहोर ठाउँ वा माटोमा खाली खुट्टा हिँड्ने नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Stomach Worms)
नङ काट्ने: नङभित्र फोहोर जम्मा हुन नदिन नियमित रूपमा नङ काट्नुहोस्।
हात धुने: खाना बनाउनुअघि, खानुअघि र शौचालय पछि अनिवार्य रूपमा साबुन पानीले हात धुनुहोस्।
अन्तर्वास र ओछ्यानको सरसफाइ: जुकाको समस्या भएका व्यक्तिको कपडा र ओछ्यान तातो पानीले धोएर घाममा सुकाउनुहोस्।
सामूहिक उपचार: यदि घरको एक सदस्यलाई जुका परेको छ भने, प्रायः सबै सदस्यले जुकाको औषधि खानु राम्रो मानिन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
पेटमा जुका पर्ने समस्या सामान्य देखिए तापनि यसलाई बेवास्ता गर्दा कुपोषण र अन्य गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन
सक्छ। सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने र माथि उल्लेखित घरेलु उपायहरू अपनाउनाले यो समस्याबाट सजिलै मुक्ति पाउन सकिन्छ। तर, यदि
लक्षणहरू गम्भीर छन् वा घरेलु उपचारले काम गरिरहेको छैन भने, तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिएर जुकाको औषधि (De-worming
medicine) खानु बुद्धिमानी हुन्छ।
