Musakani (Musikaparni, Merremia gangetica) boosts immunity, digestion and pain relief. Used in Ayurveda as a decoction or paste, taken orally or applied externally.
नेपाली वनस्पति जगतमा मुसाकानीलाई एक प्रभावकारी औषधीय लहराको रूपमा चिनिन्छ। विशेषगरी जमिनमा फैलिएर बढ्ने यो बिरुवा प्राचीन कालदेखि नै विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको संस्कृत नाम ‘मूषिकपर्णी’ हो, जसले यसको स्वरूपलाई प्रस्ट्याउँछ।
मुसाकानी के हो? मुसाकानी एउटा सानो, जमिनमा फैलिने बहुवर्षीय लहरा हो। यो ‘कान्वाल्वुलेसी’ (Convolvulaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसको वैज्ञानिक नाम Merremia gangetica हो। यसको पातहरू साना, गोलाकार र अलिकति मुटु आकारका हुन्छन्, जुन हेर्दा ठ्याक्कै मुसाको कान जस्तै देखिन्छन्।
मुसाकानीका प्रकार सामान्यतया आयुर्वेद र वनस्पति शास्त्रमा मुसाकानीलाई यसको आकार र गुणका आधारमा दुई प्रकारले हेर्न सकिन्छ: १. सानो मुसाकानी: यो प्रायः जमिनमा टाँसिएर फैलिन्छ। २. ठुलो मुसाकानी: यसको गुण अलि बढी मधुर र शीत (चिसो) प्रकृतिको हुन्छ, जसलाई रसायनको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
मुसाकानीको बाह्य रूप यसको लहरा मसिनो र हाँगाबिँगायुक्त हुन्छ। पातहरू एकपछि अर्को गर्दै पलाएका हुन्छन् र तिनको किनारा अलि काटिएको जस्तो देखिन सक्छ। यसमा साना पहेँला फूलहरू फुल्छन्। यसको काण्ड कोमल हुन्छ र जमिनमा जताततै फैलिने स्वभावको हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा मुसाकानीको नाम
मुसाकानीलाई विभिन्न स्थान र भाषामा फरक-फरक नामले चिनिन्छ:
नेपाली: मुसाकानी, मुस्कारी
संस्कृत: मूसाकर्णी, आखुपर्णी, भेकपर्णी
हिन्दी: मूसाकानी, मूषिकपर्णी
अंग्रेजी: Rat’s Ear, Kidney Leaf Morning Glory
बंगाली: इन्दुरकाणीपाना
गुजराती: उन्दरकानी
उर्दू: छूककनी (Chukakani)
मुसाकानीका फाइदाहरू (बूँदागत रूपमा)
पाचन प्रणालीमा सुधार: यसले अपच र पेटको दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ।
जुकाको नाश: पेटमा परेका जुकाहरू मार्न यो निकै प्रभावकारी छ।
कानको समस्या: कान दुखाइ वा कान पाक्ने समस्यामा यसको रस उपयोगी हुन्छ।
मृगौला र पिसाब सम्बन्धी रोग: पिसाब पोल्ने वा पिसाब रुकिएर आउने समस्यामा यसले राहत दिन्छ।
सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन): शरीरको कुनै भाग सुन्निएको छ भने यसको लेपले फाइदा गर्छ।
विषनाशक: मुसाले टोकेको विष निको पार्न यसको प्रयोग गरिन्छ।
मुखको घाउ: मुखमा आउने खटिरा वा घाउ निको पार्न यसको पात चपाउनु लाभदायक हुन्छ।
