Varshabhu (Trianthema monogyna) is a medicinal herb used in Ayurveda for inflammation, wounds, fever and digestion, valued for healing and detoxifying benefits.
वर्षाभू (गड़पुरिना) एक महत्वपूर्ण आयुर्वेदिक जडीबुटी हो, जसलाई विशेषगरी वर्षायाममा जताततै देख्न सकिन्छ। यसलाई धेरैले ‘सेतो पुनर्नवा’ मान्ने गरे तापनि वनस्पति विज्ञानका अनुसार यो पुनर्नवाभन्दा फरक प्रजाति हो।
वर्षाभू के हो?
वर्षाभू एक वर्षायु (एक वर्ष मात्र बाँच्ने) भुइँमा फैलिने झारपात वर्गको औषधि हो। यसको वैज्ञानिक नाम Trianthema portulacastrum हो। यो विशेषगरी वर्षाको समयमा उम्रने र फल्ने हुनाले यसलाई ‘वर्षाभू’ भनिएको हो। आयुर्वेदमा यसलाई सूजन (इन्फ्लेमेसन) कम गर्न र पिशाब सम्बन्धी रोग निको पार्न उत्तम मानिन्छ।
वर्षाभू का प्रकार
मुख्यतया वर्षाभूका दुई प्रकार चर्चामा हुन्छन्, जसलाई फूलको रङ्गका आधारमा छुट्याइन्छ: १. श्वेत वर्षाभू: यसमा सेता फूलहरू फुल्छन्। २. रक्त वर्षाभू: यसको काण्ड र फूलमा केही रातो वा बैजनी रङ्गको छनक हुन्छ।
वर्षाभू को बाह्य रूप
यसको बिरुवा भुइँमा लहरिएर फैलिएको हुन्छ। यसको काण्ड (Tane) हल्का बैजनी वा हरियो रङ्गको हुन्छ। यसका पात (Pata) हरिया, केही बाक्ला र अण्डाकार हुन्छन्। यसको जरा सेतो र बुढी औंला जत्तिको मोटो हुन्छ, जसलाई काट्दा भित्र चक्राकार रेखाहरू देखिन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा वर्षाभूको नाम
नेपाली: गड़पुरिना, वर्षाभू
संस्कृत: वर्षाभू, वृश्चीर, धनपत्र
हिन्दी: साबुनी, विषखर्परिका, विषखपडा
अंग्रेजी: Horse purslane (हार्स पर्सलेन)
बंगाली: साबुनी, गदाबानी
वर्षाभूका फाइदाहरू
पिशाब सम्बन्धी रोग: यो प्राकृतिक मूत्रल (Diuretic) हो, जसले पिशाब खुलाउन मद्दत गर्छ।
सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन): शरीरका विभिन्न भागमा आउने सूजन कम गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ।
जण्डिस (कामला): कलेजोको कार्यक्षमता सुधार्न र जण्डिस निको पार्न यो सहयोगी छ।
आँखाको समस्या: आँखा चिलाउने वा कम देख्ने समस्यामा यसको जराको रस लाभदायक हुन्छ।
दम र खोकी: श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या र पुरानो खोकीमा यसले राहत दिन्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या: शरीरको वातदोष सन्तुलन गरी जोर्नीको दुखाइ कम गर्छ।
