Chhin Chhine San (Shan, Crotalaria juncea Linn) is a useful medicinal herb that aids digestion, reduces inflammation, improves soil fertility, and supports traditional remedies.
छिनछिने सन, जसलाई सामान्यतया ‘सन’ वा ‘सनहेम्प’ भनिन्छ, एक बहुउपयोगी वनस्पतिको रूपमा चिनिन्छ। यसको प्रयोग परापूर्व कालदेखि नै ऋषिमुनि र आयुर्वेदका ज्ञाताहरूले गर्दै आएका छन्। विशेषगरी यसको रेशा (fibre) कपडा र डोरी बनाउन प्रयोग गरिन्छ भने आयुर्वेदमा यसलाई विभिन्न जटिल रोगहरूको उपचारका लागि अचुक औषधिको रूपमा लिइन्छ।
छिनछिने सन के हो?
छिनछिने सन एउटा शाकीय बोट हो जुन छिटो बढ्छ र यसको उचाई लगभग २.४ मिटर सम्म पुग्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Crotalaria juncea Linn. हो र यो Fabaceae परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसको नाम ‘छिनछिने’ हुनुको कारण यसको सुकेको फली भित्र बीउहरू हल्लिँदा ‘छिनछिन’ आवाज आउने भएकाले हो।
छिनछिने सनका प्रकार
प्रकृतिमा सनका विभिन्न प्रजातिहरू पाइन्छन्, तर मुख्यतया दुई प्रकारलाई बढी चिनिन्छ: १. खेती गरिने सन (Cultivated Sunn hemp): जुन औद्योगिक प्रयोजन र औषधिको लागि रोपिन्छ। २. वन सन (Wild Sunn hemp): जुन जंगलमा आफैँ उम्रिन्छ, यो स्वादमा बढी तितो र कडा औषधीय गुण भएको हुन्छ।
छिनछिने सनको बाह्य रूप
यसको बोट सीधा र लामो हुन्छ। यसका पात साधारण, साढे दुई देखि १० सेन्टिमिटर लामा र आधा देखि दुई सेन्टिमिटर चौडा हुन्छन्। पातको दुवै सतहमा रेशमी र चम्किला भुत्लाहरू (रोम) हुन्छन् जसले यसलाई नरम बनाउँछ। यसको फूल पहेंलो र आकर्षक हुन्छ। यसको फली मखमली हुन्छ, जसमा १०-१५ वटा मुटु आकारका गाढा खैरो वा काला बीउहरू हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा छिनछिने सन नाम
संस्कृत: शण, माल्यपुष्प, दीर्घपल्लव
नेपाली: सन, छिनछिने सन
हिन्दी: सन, सनई, सनहूली
अंग्रेजी: Sunn hemp, Indian hemp
बंगाली: शोन पात
मराठी: गाहगरू
छिनछिने सनका फाइदाहरू (Benefits)
यो शरीरको कफ र पित्तलाई सन्तुलनमा राख्न अत्यन्त प्रभावकारी छ।
यसले शरीरबाट विषाक्त मल र रगतको विकार निकाल्न मद्दत गर्छ।
छाला सम्बन्धी समस्या र सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन) कम गर्छ।
मुखको घाउ र दाँतको दुखाइमा राहत दिन्छ।
पाचन प्रणाली सुधार गरी अपचको समस्या हटाउँछ।
