हस्तिकर्ण (बुलेभुत्रा, गलेनी) Leea macrophylla (Hastikarna / Bulebhutra / Galeni ) Uses, Benefit and Consumption

नेपाली ग्रामीण भेग र वन-जंगलहरूमा परम्परागत रूपमा प्रयोग हुँदै आएको बुलेभुत्रा वा गलेनी एक बहुउपयोगी औषधि हो। विशेषगरी पहाडी र उष्ण प्रदेशीय क्षेत्रमा पाइने यो वनस्पतिलाई आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धतिमा ‘हस्तिकर्ण’ को नामले चिनिन्छ। यसको औषधीय गुणका कारण यसलाई पुस्तौँदेखि विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको छ।

हस्तिकर्ण (बुलेभुत्रा, गलेनी)के हो?

बुलेभुत्रा (Leea macrophylla) एक कन्दयुक्त (जरामा गाँठो हुने) वनस्पति हो। यो ‘वाइटेसी’ (Vitaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसको पात निकै ठूलो हुने र आकार हात्तीको कान जस्तै देखिने भएकाले यसलाई संस्कृतमा हस्तिकर्ण भनिएको हो। यो बिरुवा मुख्यतया यसको जरा (कन्द) र पातको औषधीय प्रयोगका लागि चिनिन्छ।

बुलेभुत्राका प्रकार

वनस्पति शास्त्रका अनुसार यसका विभिन्न प्रजातिहरू भए तापनि औषधीय प्रयोगमा मुख्यतया लिआ मॅक्रोफाइला (Leea macrophylla) लाई नै प्रमुख मानिन्छ। स्थान विशेष अनुसार यसको आकार र पातको बनावटमा केही भिन्नता पाउन सकिन्छ।

हस्तिकर्ण (बुलेभुत्रा, गलेनी) कोबाह्य रूप

बुलेभुत्राको बाह्य रूप निकै आकर्षक र विशिष्ट हुन्छ:

पात: यसका पातहरू धेरै ठूला, हरिया र हात्तीको कान जस्तै चौडा हुन्छन्।

फूल: यसमा साना, सेता र झुप्पा परेका फूलहरू फुल्दछन्।

फल: यसको फल गोलो, चिल्लो र पाकेपछि कालो रङको हुन्छ।

जरा: यसको जमिनमुनिको भाग वा जरा कन्दयुक्त र सखरदार हुन्छ, जुन औषधिको रूपमा बढी प्रयोग हुन्छ।

विभिन्न भाषाहरूमा हस्तिकर्ण (बुलेभुत्रा, गलेनी) को नाम

वैज्ञानिक नाम: Leea macrophylla Roxb. ex Hornem.

नेपाली: बुलेभुत्रा, बुलेवेत्रा, गलेनी

संस्कृत: गजकर्ण, हस्तिकर्ण, समुद्रक

हिन्दी: हत्कन, ढोलसमुद्र

अंग्रेजी: Leea (लिआ)

बंगाली: बन्चालीता, ढोलसमुद्र

बुलेभुत्राका फाइदाहरू