Sugandhabhutrina (Bhutrin) or Cymbopogon citratus is a fragrant herb used in teas, oils, and remedies for digestion, stress relief, and immunity
सानो कागती बास्ना आउने पिर्रेघाँस, जसलाई संस्कृतमा ‘सुगन्धभूतृण’ र अंग्रेजीमा ‘लेमन ग्रास’ भनिन्छ, एक बहुउपयोगी जडीबुटी हो। यसको पातबाट कागतीको जस्तै मिठो बास्ना आउने भएकाले यसलाई चिया र विभिन्न औषधिमा प्रयोग गरिन्छ। विशेषगरी दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा यसको प्रयोग परापूर्वकालदेखि नै घरेलु उपचार र सुगन्धित तेल निकाल्नका लागि हुँदै आएको छ।
भूतृण के हो?
यो एक प्रकारको सुगन्धित घाँस हो जुन ‘पोएसी’ (Poaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसको वैज्ञानिक नाम Cymbopogon citratus हो। यो घाँस औषधीय गुणले भरिपूर्ण हुन्छ र यसमा एन्टी-ब्याक्टेरियल तथा एन्टी-फंगल तत्वहरू पाइन्छन्।
भूतृण का प्रकार
चिकित्सा र व्यापारिक प्रयोजनका लागि मुख्यतया तीन प्रकारका पिर्रेघाँसहरू प्रयोग गरिन्छ:
१. लामज्जक: (Cymbopogon jwarancusa) – विशेषगरी ज्वरो निवारणमा प्रयोग हुने।
२. सुगन्धक: (Cymbopogon pendulus) – सुगन्धित तेलका लागि प्रसिद्ध।
३. रोहिष घास: (Cymbopogon schoenanthus) – चर्मरोग र वात दोषमा उपयोगी।
भूतृणको बाह्य रूप
यो घाँस करिब १.८ मिटर (६ फिट) सम्म अग्लो हुन्छ र धेरै वर्षसम्म बाँचिरहन्छ (बहुवर्षायु)। यसको फेदतिरको भाग चौडा र माथितिरको भाग तिखो तथा साँघुरो हुन्छ। यसका पातहरू छुँदा खस्रो महसुस हुन्छ र माड्दा कागतीको जस्तै तीव्र सुगन्ध आउँछ। यसको जरा प्रकन्द (Rhizome) युक्त हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा भूतृणको नाम
नेपाली: सानो कागती बास्नाको पिर्रेघाँस, सुगन्धभूतृण, लेमन ग्रास।
संस्कृत: भूतृण, सुगन्ध, मालातृणक।
हिन्दी: हरी चाय, गन्धतृण, अगिन घास।
अंग्रेजी: Lemon Grass, Melissa Grass, Citronella।
बंगाली: गन्धबेना।
भूतृणको फाइदाहरू
पाचन प्रणाली सुधार्न र अपच हटाउन मद्दत गर्छ।
रुघाखोकी र ज्वरो निको पार्न प्रभावकारी छ।
मुखको दुर्गन्ध हटाउन मद्दत गर्छ।
अनिद्रा र तनाव कम गर्न सहयोग गर्छ।
शरीरको सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन) कम गर्छ।
छाला सम्बन्धी रोग र चिलाउने समस्यामा फाइदाजनक छ।
भूतृणको प्रयोग
