परिचय (Introduction of Thyroid)
थाइराइड मानव शरीरको घाँटीको अघिल्लो भागमा हुने एउटा सानो ग्रन्थि हो, जो पुतली आकारको हुन्छ। यसले शरीरको चयापचय
(Metabolism) प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्ने हार्मोनहरू (T3 र T4) उत्पादन गर्छ। जब यो ग्रन्थिले आवश्यकता भन्दा बढी वा कम
हार्मोन उत्पादन गर्न थाल्छ, तब शरीरमा थाइराइडको समस्या उत्पन्न हुन्छ।
मुख्यतया थाइराइड दुई प्रकारका हुन्छन्:
- परिचय (Introduction of Thyroid)
- लक्षण (Symptoms of Thyroid)
- कारण (Causes of Thyroid)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Thyroid)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Thyroid)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Thyroid)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Thyroid)
- साबधानी (Precautions in Thyroid)
- निष्कर्ष (Conclusion)
१. हाइपरथाइराइडिज्म (Hyperthyroidism): ग्रन्थि बढी सक्रिय भई धेरै हार्मोन उत्पादन हुनु।
२. हाइपोथाइराइडिज्म (Hypothyroidism): ग्रन्थि कम सक्रिय भई कम हार्मोन उत्पादन हुनु।
लक्षण (Symptoms of Thyroid)
थाइराइडको प्रकार अनुसार लक्षणहरू फरक-फरक हुन सक्छन्:
हाइपरथाइराइडिज्मका लक्षणहरू:
तौल अचानक घट्नु (धेरै भोक लाग्दा पनि)।
घबराहट र छटपटी हुनु।
धेरै पसिना आउनु र गर्मी सहन नसक्नु।
हातहरू काँप्नु र अनिद्राको समस्या।
कपाल पातलो हुनु र झर्नु।
महिलाहरूमा महिनावारी गडबडी हुनु।
हाइपोथाइराइडिज्मका लक्षणहरू:
थकान महसुस हुनु र सुस्त हुनु।
तौल बढ्नु (मेटाबोलिज्म सुस्त भएकाले)।
कब्जियत हुनु र अपचको समस्या।
अनुहार र आँखामुनिको भाग सुन्निने समस्या (Inflammation)।
छाला सुख्खा हुनु र नङहरू टुट्नु।
बिर्सने बानी र सोच्ने क्षमतामा कमी।
जोर्नी दुख्ने र मांसपेशीहरू कक्रक्क हुनु।
कारण (Causes of Thyroid)
थाइराइड हुनुका केही मुख्य कारणहरू निम्न छन्:
अत्यधिक तनाव: मानसिक तनावले हार्मोनको सन्तुलन बिगार्छ।
आयोडिनको असन्तुलन: भोजनमा आयोडिनको कमी वा बढी हुनु।
वंशानुगत: परिवारमा कसैलाई छ भने अन्य सदस्यलाई हुने सम्भावना रहन्छ।
हाशिमोटो रोग: यो एउटा यस्तो अवस्था हो जहाँ शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफ्नै थाइराइड ग्रन्थिमा असर गर्छ।
गर्भावस्था: महिलाहरूमा गर्भावस्थाको समयमा हुने हार्मोनल परिवर्तन।
भिटामिन B12 को कमी: शरीरमा पोषक तत्वको अभावले पनि यो समस्या निम्त्याउन सक्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Thyroid)
थाइराइडलाई नियन्त्रणमा राख्न निम्न घरेलु उपायहरू प्रभावकारी मानिन्छन्:
१. अश्वगन्धा: राती सुत्ने बेला एक चम्चा अश्वगन्धा धुलो मनतातो दूधसँग सेवन गर्नाले हार्मोन सन्तुलनमा मद्दत पुग्छ।
२. धनियाँको पानी: एक गिलास पानीमा धनियाँको गेडा वा पात पिसेर मिसाउने र बिहान खाली पेटमा पिउनाले निकै फाइदा गर्छ।
३. तुलसी र एलोभेरा: दुई चम्चा तुलसीको रसमा आधा चम्चा एलोभेरा जेल मिसाएर सेवन गर्दा थाइराइडमा आराम मिल्छ।
४. लौकाको रस: बिहान खाली पेटमा ताजा लौकाको रस पिउनु थाइराइडका बिरामीका लागि उत्तम मानिन्छ।
५. नरिवलको तेल: खाना पकाउँदा शुद्ध नरिवलको तेल प्रयोग गर्नाले मेटाबोलिज्म सुधार हुन्छ।
६. बेसार र दूध: दैनिक राती बेसार हालेको दूध पिउनाले शरीरको सुन्निने समस्या (Inflammation) कम हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Thyroid)
काँचनार गुग्गुल: आयुर्वेदिक चिकित्सकको सल्लाहमा काँचनारको बोक्रा वा यसबाट बनेको औषधिको प्रयोगले थाइराइडको गाँठो कम
गर्न मद्दत गर्छ।
आलसको प्रयोग: आलसमा ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड प्रशस्त हुन्छ, जसले थाइराइडको कार्यक्षमता बढाउँछ।
त्रिफला चूर्ण: नियमित एक चम्चा त्रिफला चूर्ण सेवन गर्दा पाचन प्रणाली सफा रहन्छ र थाइराइडमा लाभ पुग्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Thyroid)
के खाने?
हरियो सागसब्जी र ताजा फलफूल प्रशस्त खाने।
फाइबरयुक्त खानेकुरा जस्तै गहुँ, कोदो र फापरको प्रयोग गर्ने।
दूध र दहीको उचित सेवन गर्ने।
आयोडिनयुक्त नुनको सन्तुलित प्रयोग गर्ने।
काजु, बदाम जस्ता नट्सहरू खाने जसमा कपर र सेलेनियम हुन्छ।
के नखाने?
सोयाबीन र यसबाट बनेका परिकारहरूको धेरै सेवन नगर्ने।
बन्दाकोभी, काउली र ब्रोकाउली काँचो नखाने (पकाएर थोरै मात्रामा खान सकिन्छ)।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Thyroid)
जंक फूड, प्याकेटमा राखिएका खानेकुरा र धेरै चिल्लो-पिरो नखाने।
धुम्रपान र मदिरापानबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहने।
धेरै चिया वा कफी पिउने बानी त्याग्ने।
बिना डाक्टरी सल्लाह जथाभावी औषधि वा स्टेरोइड सेवन नगर्ने।
साबधानी (Precautions in Thyroid)
नियमित रूपमा थाइराइड परीक्षण (TSH, T3, T4 test) गराइरहने।
दैनिक कम्तिमा ३० मिनेट शारीरिक व्यायाम वा योगासन गर्ने।
पर्याप्त निद्रा लिने र तनाव व्यवस्थापनका लागि ध्यान (Meditation) गर्ने।
तौललाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गर्ने।
निष्कर्ष (Conclusion)
थाइराइड कुनै डरलाग्दो रोग होइन, तर यसलाई हेलचेक्र्याइँ गरेमा शरीरका अन्य अंगहरूमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। सही खानपान,
सक्रिय जीवनशैली र आयुर्वेदिक घरेलु उपचारको माध्यमबाट यसलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यदि लक्षणहरू जटिल छन्
भने तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टरसँग परामर्श लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
