परिचय (Introduction of Hot Flushes) ‘हट फ्लसेज’ शरीरमा अचानक महसुस हुने अत्यधिक गर्मीको अवस्था हो। यो विशेषगरी महिलाहरूमा रजोनिवृत्ति (Menopause) अर्थात् महिनावारी रोकिएपछि देखिने एक प्रमुख समस्या हो। यस अवस्थामा शरीरको माथिल्लो भाग, विशेषगरी अनुहार र घाँटीमा अचानक तातो राप आएको महसुस हुन्छ र अनुहार रातो देखिन सक्छ। यो समस्या शरीरमा ‘एस्ट्रोजन’ नामक हर्मोनको कमी […]
परिचय (Introduction of Eosinophilia) इओसिनोफिलिया एक यस्तो अवस्था हो जसमा रगतमा ‘इओसिनोफिल्स’ (Eosinophils) नामक सेतो रक्तकोषको मात्रा सामान्य भन्दा बढी हुन्छ। इओसिनोफिल्स हाम्रो शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली (Immune System) को एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो, जसले संक्रमण र एलर्जीसँग लड्न मद्दत गर्दछ। सामान्यतया रगतमा यसको मात्रा ० देखि ७ प्रतिशत वा ५०० प्रति माइक्रोमिटर भन्दा कम हुनुलाई […]
परिचय (Introduction of High Blood Pressure) हाम्रो मुटुले धमनीहरू (Arteries) मार्फत शरीरका विभिन्न अंगहरूमा रगत पठाउने काम गर्छ। शरीरका धमनीहरूमा बहने रगतको लागि एक निश्चित दबाबको आवश्यकता हुन्छ। जब कुनै कारणवश यो दबाब सामान्यभन्दा बढी हुन्छ, तब धमनीहरूमा बढी असर पर्न थाल्छ। दबाब बढेका कारण धमनीहरूमा रगतको प्रवाह कायम राख्न मुटुले सामान्य अवस्थामा भन्दा धेरै […]
दाद छालाको एक प्रकारको फंगल संक्रमण हो, जसले मानिसलाई निकै सास्ती दिने गर्दछ। यसलाई चिकित्सकीय भाषामा ‘टिनिया’ (Tinea) भनिन्छ। यो छालाको माथिल्लो तहमा गोलो, रातो र खस्रो दागको रूपमा देखिन्छ, जसमा अत्यधिक चिलाउने र पोल्ने समस्या हुन्छ। यो रोग एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सजिलै सर्न सक्छ। परिचय (Introduction of Ringworm) दाद कुनै किराको कारणले हुने […]
परिचय (Introduction of Head Lice) जुम्रा एक प्रकारको परजीवी हो जुन मानिसको शरीर, विशेष गरी टाउकोको कपालमा बसेर रगत चुस्ने गर्दछ। वैज्ञानिक रूपमा यसलाई Pediculus humanus capitis भनिन्छ। जुम्रा सानो, पखेटा नभएको र खैरो वा सेतो रंगको हुन्छ। यसले टाउकोको छालामा स-साना प्वाल पारेर रगत खान्छ। रगत खाँदा यसले एक प्रकारको र्याल छाड्ने हुनाले टोकेको […]
परिचय (Introduction of Gallbladder Stone) पित्त थैली (Gallbladder) कलेजोको ठीक मुनि रहेको एउटा सानो थैली जस्तो अङ्ग हो। यसको मुख्य काम कलेजोले बनाएको पित्त (Bile) लाई भण्डारण गर्नु हो, जसले बोसोयुक्त खाना पचाउन मद्दत गर्दछ। जब पित्तमा कोलेस्ट्रोल वा बिलिरुबिनको मात्रा आवश्यकताभन्दा बढी हुन्छ, तब ती तत्वहरू जमेर साना वा ठूला ढुङ्गा जस्ता ठोस कण […]
परिचय (Introduction of Diabetes) डाइबिटिज वा मधुमेह एउटा यस्तो स्वास्थ्य अवस्था हो, जहाँ शरीरको रगतमा चिनी (ग्लुकोज) को मात्रा सामान्यभन्दा बढी हुन्छ। हाम्रो शरीरले खाएको खानाबाट ऊर्जा प्राप्त गर्न ग्लुकोज बनाउँछ, जसलाई कोषिकासम्म पुर्याउने काम ‘इन्सुलिन’ नामक हर्मोनले गर्छ। जब शरीरको प्यान्क्रियाज (Pancreas) ग्रन्थिले पर्याप्त इन्सुलिन बनाउन सक्दैन वा शरीरले उत्पादित इन्सुलिनलाई सही रूपमा प्रयोग […]
परिचय (Introduction of Cholesterol) कोलेस्ट्रोल एक प्रकारको बोसोयुक्त पदार्थ हो, जसको उत्पादन हाम्रो कलेजो (Liver) ले गर्दाछ। यसले कोषहरूको पर्खाल निर्माण गर्न, स्नायु प्रणालीको सुरक्षा कवच बनाउन र विभिन्न हर्मोनहरूको उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यो प्रोटिनसँग मिलेर ‘लिपोप्रोटिन’ बन्छ, जसले बोसोलाई रगतमा घुलन हुनबाट रोक्छ। हाम्रो शरीरमा मुख्यतया दुई प्रकारका कोलेस्ट्रोल हुन्छन्: १. एचडीएल (HDL […]
परिचय (Introduction of Sinusitis) साइनस नाकसँग सम्बन्धित एउटा साझा स्वास्थ्य समस्या हो, जसलाई आयुर्वेदमा ‘ प्रतिश्याय’ नामले चिनिन्छ। हाम्रो टाउको र अनुहारको हड्डीभित्र हावा भरिएका खोखला छिद्रहरू हुन्छन्, जसलाई साइनस भनिन्छ। यी छिद्रहरूले टाउकोलाई हलुका बनाउन र श्वासप्रश्वासमा मद्दत गर्छन्। जब यी छिद्रहरूमा कुनै कारणवश अवरोध पैदा हुन्छ वा कीटाणुहरूको संक्रमण हुन्छ, तब त्यसलाई साइनस […]
परिचय (Introduction of Mouth Ulcers) मुखको घाउ एउटा निकै सामान्य तर अत्यन्तै कष्टदायक समस्या हो, जसलाई आयुर्वेदमा ‘मुखपाक’ भनिन्छ। यो घाउ विशेष गरी गालाको भित्री भाग, जिब्रो, ओठको भित्री पत्र र गिजामा देखिने गर्दछ। यी घाउहरू साना, सेता वा राता रङ्गका हुन्छन्। यद्यपि यो कुनै ठूलो रोग होइन, तर यसले गर्दा बोल्न, खान र थुक […]
