Karam (Haridru), Haldina cordifolia, is a medicinal tree used traditionally for wound healing, skin care, fever relief, and as an anti-inflammatory herb.
करम, जसलाई संस्कृतमा ‘हरिद्रु’ भनिन्छ, दक्षिण र दक्षिण-पूर्वी एशियाको एक विशाल पतझड प्रजातिको रुख हो। विशेषगरी नेपालको तराई र पहाडी क्षेत्रहरू तथा उत्तर भारतमा यो रुख प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। यसको काठ बेसार जस्तै पहेँलो हुने भएकाले यसलाई ‘हरिद्रु’ वा ‘हल्दु’ पनि भनिएको हो। हिन्दु संस्कृतिमा यस रुखलाई धार्मिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ र “करम पूजा” जस्ता उत्सवहरूमा यसको हाँगाको पूजा गर्ने चलन छ। आयुर्वेदमा यसको बोक्रा, पात र जराको प्रयोग विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्राचीन कालदेखि नै हुँदै आएको छ।
करम के हो?
करम (वैज्ञानिक नाम: Haldina cordifolia) रुबिएसी (Rubiaceae) परिवार अन्तर्गत पर्ने एक ठूलो वनस्पति हो। यो रुख यसको कडा र पहेँलो काठका लागि चिनिन्छ, जसको प्रयोग फर्निचर निर्माणमा मात्र नभई कलेजो, छाला र पाचन सम्बन्धी समस्या समाधान गर्न औषधिको रूपमा पनि गरिन्छ।
करमका प्रकार
वनस्पति शास्त्रका अनुसार करमको मुख्यतया एउटै प्रजाति (Haldina cordifolia) चिकित्सामा बढी प्रचलित छ। यद्यपि, स्थान र वातावरण अनुसार यसको आकार र काठको गुणस्तरमा केही भिन्नता पाइन्छ। केही ठाउँमा यसलाई कदम्बको वर्गमा पनि राखिन्छ, तर यो कदम्बभन्दा फरक गुण भएको रुख हो।
करमको बाह्य रूप
उचाई: यो रुख लगभग २० देखि ३० मिटर सम्म अग्लो हुन सक्छ।
काण्ड (तने): यसको काण्ड सीधा र मोटो हुन्छ। यसको बोक्रा खैरो र केही फुस्रो रङको हुन्छ।
पात (पत्ता): यसका पातहरू ठूला, मुटु आकारका (Heart-shaped) र जोडीमा पलाएका हुन्छन्।
फूल: यसको फूल पहेँलो र स-साना गोलाकार झुप्पामा फुल्छन्, जुन हेर्दा कदम्बको फूल जस्तै देखिन्छन्।
काठ: यसको भित्री काठको रङ चम्किलो पहेँलो हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा करमको नाम
नेपाली: करम, कर्मा
संस्कृत: हरिद्रु, कदम्बक, पीतवर्ण, गौरद्रुम
हिन्दी: हल्दु, कादमी
अंग्रेजी: Yellow Teak, Saffron Teak
बङ्गाली: केलीकदम, दको
मराठी: हल्दीवराव, कलम
