Wild Turmeric (Curcuma aromatica) is used in Ayurveda for skin care and wound healing. It has anti-inflammatory benefits and is extracted from dried rhizomes.
वन वेसार, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Curcuma aromatica भनिन्छ, अदुवा परिवार (Zingiberaceae) अन्तर्गत पर्ने एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो। यो साधारण वेसारको एक जंगली प्रजाति हो। परापूर्व कालदेखि नै आयुर्वेदमा यसको प्रयोग विभिन्न रोगहरूको उपचार र सौन्दर्य प्रशोधनका लागि गरिँदै आएको छ। नेपालका ग्रामीण भेगहरूमा यसलाई एउटा भरपर्दो घरेलु औषधिको रूपमा चिनिन्छ। यसको विशेष सुगन्ध र औषधीय गुणले गर्दा यसलाई ‘अरण्य हरिद्रा’ अर्थात् जंगलको सुन पनि भनिन्छ।
के हो वन वेसार / जंगली हलदी?
वन वेसार एक बहुवर्षीय झारपात वर्गको वनस्पति हो। यो साधारण वेसार (Curcuma longa) भन्दा फरक हुन्छ। यसको गन्ध निकै कडा र कपुर जस्तो हुन्छ भने स्वाद केही तितो र पिरो हुन्छ। यसलाई मुख्यतया छालाको रोग, घाउ-खटिरा र शरीरको दुखाइ कम गर्न प्रयोग गरिन्छ।
वन वेसारका प्रकार
वनस्पति विज्ञानका अनुसार वन वेसार मुख्यतया एउटै प्रजातिको भए तापनि यसको वासस्थान र भौगोलिक बनावट अनुसार केही भिन्नता पाउन सकिन्छ। कतै यसलाई सेतो वन वेसार र कतै पहेंलो वन वेसारको रूपमा पनि चिनिन्छ।
वन वेसारको बाह्य रूप
पात: यसका पातहरू ठूला र अण्डाकार हुन्छन्। जब पातहरू कलिला हुन्छन्, तिनीहरूको बीचको भाग जामुनी वा बैजनी रङको हुन्छ।
काण्ड: यसको काण्ड जमिनमुनि हुन्छ, जसलाई गानो (Rhizome) भनिन्छ। यो हातको औंला जस्तै आकारको र बाहिरबाट खैरो तथा भित्रबाट गाढा पहेंलो हुन्छ।
फूल: यसको फूल सुगन्धित र हल्का पहेंलो वा गुलाबी रङको हुन्छ।
बोक्रा: यसको गानोको बोक्रा पातलो र खस्रो हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा वन वेसार , जंगली हलदी को नाम
नेपाली: वन वेसार
संस्कृत: अरण्य हरिद्रा, वन्य हरिद्रा, वन हरिद्रा
हिन्दी: जंगली हलदी, बनहरदी
अंग्रेजी: Wild Turmeric, Yellow Zedoary
गुजराती: जंगली हलदर
कन्नड: कस्तूरी अरिसिना
नेवारी: वन हलु
जंगली हलदी /वन वेसारका फाइदाहरू
छालालाई चम्किलो र स्वस्थ बनाउन मद्दत गर्छ।
शरीरको सुन्निने समस्या (Inflammation) कम गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या (Gathiya) मा राहत दिन्छ।
सानोतिनो घाउ, चोट र रगताम्मे भएको ठाउँमा एन्टिसेप्टिकको काम गर्छ।
पिशाब सम्बन्धी रोगहरूमा सुधार ल्याउँछ।
अपच र पेटको गडबडीलाई ठीक पार्छ।
