Kalikatth (Vaayvidang) – Embelia ribes is a medicinal herb used to expel worms, aid digestion, improve appetite, and support gut health. It is taken as powder or decoction in traditional remedies.
कालीकाठ वा वायविडङ्ग (Kalikath/Vaayvidang) एक बहुउपयोगी आयुर्वेदिक जडीबुटी हो, जसलाई विशेषगरी पेटका कीराहरू मार्नका लागि अचुक औषधिको रूपमा चिनिन्छ।
के हो कालीकाठ (वायविडङ्ग)?
कालीकाठ एक प्रकारको लहरेदार झाडी (Shrub) हो, जसको वैज्ञानिक नाम Embelia ribes Burm.f. हो। आयुर्वेदमा यसलाई ‘कृमिघ्न’ (कीरा नष्ट गर्ने) जडीबुटीहरूमा सर्वश्रेष्ठ मानिन्छ। यसका साना दानाहरू मरिच जस्तै देखिन्छन्, त्यसैले कतिपय ठाउँमा यसलाई मिसावटको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ। तर, यसको औषधीय गुण मरिचभन्दा निकै फरक र प्रभावकारी हुन्छ।
वायविडङ्ग /कालीकाठका प्रकार
मुख्यतया यसका दुई प्रजातिहरू प्रयोगमा आउँछन्: १. एम्बीलिआ राइबीज (Embelia ribes): यसलाई वास्तविक वा ठूलो वायविडङ्ग भनिन्छ। यो बढी प्रभावकारी मानिन्छ। २. एम्बीलिआ रोबस्टा (Embelia robusta): यसलाई साधारण वा सानो वायविडङ्ग भनिन्छ, जुन कम गुणस्तरको हुन्छ।
वायविडङ्गको बाह्य रूप
कालीकाठको बोट ठूलो र लहरे प्रकृतिको हुन्छ। यसका पातहरू अण्डाकार र चिल्ला हुन्छन्। यसको फल सानो, गोलाकार (३-४ मिमी व्यासको), रातो र सुकेपछि कालो रङको हुन्छ। फलको भित्र एउटा मात्र बीउ हुन्छ, जसमा सेता थोप्लाहरू देखिन्छन्। यसको बोक्रा खरानी रङको हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा वायविडङ्ग नाम
नेपाली: वायविडङ्ग, हिमालचेरी, ठूलो वायुविडङ, कालीकाठ।
संस्कृत: चित्रा, जन्तुनाशन, कृमिघ्न, कीटशत्रु, तण्डुल।
हिन्दी: बायविडङ्ग, बाबिरंग।
अंग्रेजी: Embelia, White flower embelia।
अन्य: विडंगो (उडिया), वायूबालिंगा (कन्नड), बावडिङ्ग (मराठी)।
वायविडङ्ग /कालीकाठका फाइदाहरू
पेटका कीरा (कृमि): यो पेटका कीराहरू नष्ट गर्न संसारकै उत्कृष्ट औषधि मानिन्छ।
पाचन प्रणाली: यसले भोक जगाउँछ र अपच (बदहजमी) को समस्या हटाउँछ।
छालाको रोग: दाद, चिलाउने र अन्य कुष्ठ रोगमा यो लाभदायक छ।
मोटोपना: यसले शरीरको बोसो पगाल्न र मेदरोग कम गर्न मद्दत गर्छ।
श्वासप्रश्वास: खोकी, दम र पिनास जस्ता समस्यामा आराम दिन्छ।
मुखको स्वास्थ्य: दाँत दुख्ने वा गिजाको समस्यामा यसको प्रयोग गरिन्छ।
