Rato Ool (Surankand/Amorphophallus paeoniifolius): Nutritious tuber; aids digestion, boosts immunity, treats wounds. Cook or boil before use.
- रातो ओल के हो? (What is it?)
- रातो ओल का प्रकार (Types)
- रातो ओल को बाह्य रूप (Morphology)
- रातो ओलका फाइदाहरू (Benefits)
- रातो ओलका प्रयोग (Uses – Detailed Explanation)
- रातो ओलको सेवन विधि (How to Consume)
- प्रयोग गरिने भागहरू (Parts Used)
- कहाँ पाईन्छ र उब्जिन्छ? (Habitat and Cultivation)
- सावधानी (Precautions)
- निष्कर्ष (Conclusion)
रातो ओल, जसलाई हात्तीखुट्टे पनि भनिन्छ, एक गानोमूल वनस्पति हो। यो प्राचीन कालदेखि नै आयुर्वेदमा एक महत्त्वपूर्ण औषधिको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। यसको गानो (जराको भाग) आकारमा धेरै ठूलो हुने र हात्तीको खुट्टा जस्तै देखिने भएकाले यसलाई ‘हात्तीखुट्टे’ भनिएको हो। यसलाई तरकारीको रूपमा र औषधिको रूपमा समान रूपमा प्रयोग गरिन्छ। विशेषगरी पायल्स (अर्श) को उपचारमा यसलाई “महाऔषधि” मानिन्छ।
रातो ओल के हो? (What is it?)
रातो ओल (Elephant Foot Yam) जमिनमुनि फल्ने एक प्रकारको गानो हो। यसको वैज्ञानिक नाम Amorphophallus paeoniifolius हो। यो ‘एरेसी’ (Araceae) परिवारमा पर्दछ। यसको स्वाद थोरै पिरो र टर्रो हुन्छ। काँचो अवस्थामा यसले जिब्रो र घाँटी चिलाउने गर्दछ, त्यसैले यसलाई राम्ररी पकाएर वा अमिलोमा मिसाएर मात्र खाने गरिन्छ।
रातो ओल का प्रकार (Types)
हात्तीखुट्टे वा ओलका मुख्यतया चार प्रजातिहरू पाइए पनि चिकित्सा र आहारमा निम्न तीन प्रकार बढी प्रचलित छन्:
साधारण सूरण (ओल): यो सबैभन्दा बढी खेती गरिने र खाइने प्रजाति हो। यो ३० सेमिदेखि १ मिटरसम्म अग्लो हुन्छ।
मन्दगर सूरण: यो साधारण ओल भन्दा ठूलो हुन्छ तर यसको औषधीय गुण केही कम हुन्छ। यसलाई धेरै उमालेर मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।
बहुपर्ण सूरण: यो आकारमा सानो हुन्छ र यसको पात तथा गानो दुवै साना हुन्छन्। यसको प्रयोग पनि विशेष औषधि बनाउन गरिन्छ।
रातो ओल को बाह्य रूप (Morphology)
बोट: यसको बोट छाता जस्तै फैलिएको हुन्छ। डाँठ (काण्ड) मा टाटेपाटे दागहरू हुन्छन्।
पात: यसका पातहरू हरियो र धेरै भागमा विभाजित हुन्छन्।
गानो: जमिनमुनि रहने भाग गोलाकार, खैरो र धेरै ठूलो हुन्छ। एउटै गानो २५ केजीसम्मको हुन सक्छ।
जरा: गानोबाट धेरै साना सेता जराहरू निस्किएका हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा रातो ओलको नाम (Names in Different Languages)
नेपाली: रातो ओल, हात्तीखुट्टे
हिन्दी: सूरनगानो, जमीगानो, जिमिगानो
संस्कृत: सूरण, अर्शोघ्न, गानो
अङ्ग्रेजी: Elephant Foot Yam
बङ्गाली: ओल (Ol)
मराठी: जंगली सूरण
रातो ओलका फाइदाहरू (Benefits)
पाचन प्रणाली सुधार: यसले अग्नि बढाउँछ र अपच (बदहजमी) हटाउँछ।
पायल्समा अचुक: यो पायल्स वा रगत बग्ने समस्याका लागि सबैभन्दा उत्तम औषधि हो।
पेटको रोग: पेट दुख्ने, जुका परेको र ग्यास्ट्रिकमा फाइदाजनक छ।
सुन्निने समस्या: शरीरका अङ्गहरू सुन्निएको (इन्फ्ल्यामेसन) कम गर्न मद्दत गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या: यसको लेपले जोर्नी दुख्ने समस्या (गठिया) मा राहत दिन्छ।
कलेजो र फियो: कलेजो र फियो (Spleen) सम्बन्धी समस्यामा सुधार ल्याउँछ।
