Tori and Sarsho (Brassica campestris var. sarson) are nutritious crops. They support digestion and immunity, used as curry, leafy greens and oil, cooked or pressed.
नेपाल र भारतका प्रायः सबै क्षेत्रमा तोरीको खेती गरिन्छ। यो मानव स्वास्थ्य र भान्साका लागि अपरिहार्य वनस्पति हो। आयुर्वेदमा तोरीको प्रयोग प्राचीन कालदेखि नै हुँदै आएको छ। आयुर्वेदका महान ग्रन्थ ‘चरकसंहिता’ मा पनि यसको औषधीय गुणहरूको चर्चा गरिएको छ। यसका स-साना दानाहरूबाट तेल निकालिन्छ, जुन भान्छामा र मालिसका लागि अत्यन्त उपयोगी हुन्छ।
तोरी के हो?
तोरी एक प्रकारको तेलहन बाली हो, जसको बोट १ देखि ३ फिटसम्म अग्लो हुन्छ। यसको फूल पहेलो र चम्किलो हुन्छ। यसका साना गोलाकार दानाहरूबाट तेल निकालिन्छ, जसलाई हामी तोरिको तेल भन्दछौँ। यसको स्वाद केही पिरो र कडा हुन्छ।
तोरीका प्रकार
मुख्यतया तोरीलाई निम्नलिखित प्रकारमा विभाजन गर्न सकिन्छ: १. पहेलो तोरी: यो विशेषगरी औषधीय र धार्मिक कार्यमा बढी प्रयोग हुन्छ। २. कालो तोरी: यसलाई मसलाको रूपमा र तेल निकाल्न बढी प्रयोग गरिन्छ। ३. रातो तोरी: यो पनि तेलहनकै रूपमा खेती गरिन्छ।
तोरीको बाह्य रूप
तोरिको बोट सिधा र पातलो हुन्छ। यसका पातहरू केही खस्रा हुन्छन्। फूलहरू झुप्पामा फुल्छन् र पहेँला हुन्छन्। यसको फल सानो सुइरो जस्तो हुन्छ, जसभित्र स-साना चिल्ला र गोलाकार दानाहरू हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा तोरीको नाम
नेपाली: तोरी
संस्कृत: सर्षप, सिद्धार्थ, कटुस्नेह
हिन्दी: सरसों
अंग्रेजी: Yellow Sarson / Indian Colza
बंगाली: सरीसा
गुजराती: शरशव
तोरीका फाइदाहरू
पाचन शक्ति बढाउन मद्दत गर्दछ।
शरीरको दुखाइ र सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन) कम गर्दछ।
छाला सम्बन्धी रोगहरूमा लाभदायक हुन्छ।
जुका मार्ने र विषको प्रभाव कम गर्ने गुण हुन्छ।
कपाल र छालाको सुन्दरता बढाउन सहयोग गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्यामा मालिस गर्दा आराम मिल्छ।
