परिचय (Introduction of Scabies)
लुतो, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Scabies भनिन्छ, एक प्रकारको सरुवा छालाको रोग हो। यो अति सूक्ष्म जीव ‘सार्कोप्टेस स्केबी’
(Sarcoptes scabiei) नामको एक प्रकारको सुलसुले (Mite) को संक्रमणका कारण लाग्ने गर्दछ। यी सूक्ष्म कीटाणुहरूले छालाको
भित्री सतहमा सुरुङ बनाएर फूल पार्छन्, जसका कारण छालामा निकै चिलाउने र साना-साना दानाहरू आउने गर्दछ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार संसारभर प्रत्येक वर्ष लाखौँ मानिसहरू यस रोगबाट प्रभावित हुने गर्दछन्। यो रोग कुनै पनि
उमेर समूहका व्यक्तिलाई लाग्न सक्छ र यो प्रत्यक्ष शारीरिक सम्पर्क, संक्रमित व्यक्तिको लुगाफाटा वा ओछ्यानको प्रयोगबाट
सजिलै एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने गर्दछ। विशेषगरी भीडभाड हुने ठाउँ, होस्टेल वा एउटै परिवारका सदस्यहरूमा यो
छिटो फैलिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Scabies)
लुतो लागेको खण्डमा देखिने मुख्य लक्षणहरू निम्नलिखित छन्:
- परिचय (Introduction of Scabies)
- लक्षण (Symptoms of Scabies)
- कारण (Causes of Scabies)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Scabies)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Scabies)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Scabies)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Scabies)
- साबधानी (Precautions in Scabies)
- निष्कर्ष (Conclusion)
अत्यधिक चिलाउने: लुतोको सबैभन्दा ठूलो लक्षण भनेकै शरीर चिलाउनु हो। विशेषगरी रातीको समयमा शरीर बढी चिलाउने गर्दछ।
साना दानाहरू आउनु: छालामा पानी भरिएका साना-साना दाना वा बिमिराहरू देखिन्छन्। कहिलेकाहीँ यी दानाहरू एक्जिमा जस्तो पनि
देखिन सक्छन्।
सुरुङ जस्तो रेखा: कीटाणुहरू छाला भित्र पसेको ठाउँमा मसिनो खैरो वा सेतो रङको रेखा जस्तो देखिन सक्छ।
घाउ हुनु: धेरै चिलाउने र कन्याउने गर्दा छालामा घाउ भई थप संक्रमण (Infection) हुने जोखिम रहन्छ।
कत्ला जस्तो छाला: यदि समयमै उपचार गरिएन भने यो ‘क्रस्टेड स्केबिज’ मा परिणत हुन सक्छ, जहाँ छाला मोटो र कत्ला परेको
जस्तो देखिन्छ।
कारण (Causes of Scabies)
लुतो लाग्नुको मुख्य कारण सार्कोप्टेस स्केबी नामक आठवटा खुट्टा भएको सूक्ष्म कीरा हो। यसका अन्य कारण र सर्ने माध्यमहरू
यस प्रकार छन्:
प्रत्यक्ष सम्पर्क: संक्रमित व्यक्तिसँग हात मिलाउँदा, अँगालो हाल्दा वा लामो समय शारीरिक सम्पर्कमा रहँदा यो सर्छ।
लुगा र ओछ्यान: संक्रमित व्यक्तिले प्रयोग गरेका तौलिया, लुगा, वा ओछ्यान अर्को स्वस्थ व्यक्तिले प्रयोग गर्दा कीटाणु
सर्ने सम्भावना रहन्छ। यी कीटाणुहरू मानव शरीर बाहिर पनि २ देखि ४ दिनसम्म जीवित रहन सक्छन्।
कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: जसको शरीरको लड्ने क्षमता कम छ, उनीहरूलाई यो संक्रमणले चाँडो समात्छ।
अस्वच्छता: वरपरको वातावरण र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान नदिँदा यो रोग फैलिने वातावरण बन्दछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Scabies)
लुतोको समस्याबाट मुक्ति पाउन केही प्रभावकारी घरेलु उपायहरू तल दिइएका छन्:
नीम (Neem): नीममा प्राकृतिक रूपमै एन्टी-ब्याक्टेरियल र एन्टी-फंगल गुण हुन्छ। नीमको पात र बेसारलाई पिसेर लेप बनाई
प्रभावित ठाउँमा लगाउनाले लुतो निको पार्न मद्दत पुग्छ। नीमको तेल पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
ल्वाङको तेल (Clove Oil): ल्वाङको तेलले लुतोका कीटाणुहरूलाई नष्ट गर्न मद्दत गर्छ। नरिवलको तेलमा केही थोपा ल्वाङको तेल
मिसाएर नुहाउनु अघि छालामा लगाउनाले आराम मिल्छ।
बेसार र कागती (Turmeric and Lemon): एक चम्चा बेसारमा केही थोपा कागतीको रस मिसाएर लेप बनाउनुहोस्। यसलाई चिलाउने ठाउँमा
३० मिनेटसम्म राखेर चिसो पानीले पखाल्नुहोस्।
घिउकुमारी (Aloe Vera): घिउकुमारीको ताजा जेल छालामा लगाउनाले चिलाउने समस्या कम हुन्छ र छालाको जलन शान्त हुन्छ।
टी ट्री आयल (Tea Tree Oil): यसमा पाइने तत्वले लुतोको घाउ सुकाउन र कीटाणु मार्न सहयोग गर्छ। यसलाई जैतुनको तेलसँग मिसाएर
लगाउन सकिन्छ।
तुलसी र तीतेपाती: यी जडीबुटीहरूलाई पानीमा उमालेर सोही पानीले नुहाउनाले छालाका संक्रमणहरू कम हुन्छन्।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Scabies)
जिङ्क (Zinc): जिङ्कले छालाको संक्रमणसँग लड्न मद्दत गर्छ। जिङ्कको चक्कीलाई धुलो बनाएर बेसारसँग मिसाई लेप लगाउनाले फाइदा
पुग्छ।
सौफ (Fennel Seeds): सौफको बीउको तेलमा कीटनाशक गुण हुने भएकाले यसको प्रयोगले पनि लुतोमा राहत दिन्छ।
कालो मरिच: पानीमा कालो मरिच उमालेर सो पानीले शरीर सफा गर्दा कीटाणु नष्ट हुन सक्छन् (तर संवेदनशील छाला भएकाले सावधानी
अपनाउनु पर्छ)।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Scabies)
लुतो बाहिरी छालाको संक्रमण भए तापनि शरीरलाई भित्रैदेखि स्वस्थ राख्न खानपानमा ध्यान दिनु आवश्यक छ:
हल्का र सुपाच्य खाना: सजिलै पच्ने र ताजा घरको खाना खानुहोस्।
एलर्जी बढाउने खानेकुरा नखाने: माछा, अण्डा वा अमिलो खानेकुरा जसले चिलाउने समस्या बढाउन सक्छ, त्यस्ता खानेकुराबाट टाढै
रहनुहोस्।
प्रशस्त पानी पिउने: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न र विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न प्रशस्त पानी पिउनुहोस्।
ताजा फलफूल: भिटामिन-सी युक्त फलफूल खानुहोस् जसले छालाको मर्मतमा सहयोग गर्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Scabies)
संक्रमित व्यक्तिको लुगा, तौलिया वा रुमाल प्रयोग नगर्नुहोस्।
बढी पिरो, चिल्लो र मसलेदार खाना नखानुहोस्।
चिलाएको ठाउँमा नङले जोडले कन्याउनु हुँदैन, यसले झन् घाउ बनाउँछ।
संक्रमित व्यक्तिसँग प्रत्यक्ष शारीरिक सम्पर्क वा एउटै ओछ्यानमा सुत्ने काम नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Scabies)
सरसफाइ: लुतोको उपचार सुरु गर्नुअघि सबै लुगा र ओछ्यानका तन्नाहरू तातो पानी र साबुनले धुनुहोस् र कडा घाममा सुकाउनुहोस्।
परिवारको उपचार: यदि परिवारको एक सदस्यलाई लुतो भएको छ भने लक्षण नदेखिए पनि अन्य सदस्यहरूले पनि सतर्कता अपनाउनु र आवश्यक
परे उपचार गर्नु राम्रो हुन्छ।
औषधिको प्रयोग: शरीरमा औषधि वा लेप लगाएपछि प्रयोग गरेका लुगाहरू फेरि नधुनुन्जेल प्रयोग नगर्नुहोस्।
धुलाई गर्न नमिल्ने सामान: धुलाई गर्न नमिल्ने सामानहरूलाई प्लाष्टिकको झोलामा हप्ता दिनसम्म बाँधेर राख्नाले कीटाणुहरू
भोकै मर्छन्।
निष्कर्ष (Conclusion)
लुतो एक कष्टकर तर पूर्ण रूपमा निको हुने रोग हो। व्यक्तिगत सरसफाइ र सही समयमा गरिने घरेलु उपचारले यसलाई सजिलै नियन्त्रण
गर्न सकिन्छ। यद्यपि, यदि घरेलु उपायले काम नगरेमा वा संक्रमण बढ्दै गएमा तुरुन्त छाला रोग विशेषज्ञ (Dermatologist) सँग
परामर्श लिनु पर्दछ। स्वास्थ्य नै ठूलो धन हो, त्यसैले आफ्नो छालाको सुरक्षामा सधैं सचेत रहनुहोस्।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
