आँखा शरीरको सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। वर्तमान समयमा प्रविधिको बढ्दो प्रयोग र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण
आँखामा विभिन्न समस्याहरू देखिने गरेका छन्, जसमध्ये आखा सुख्खा हुने समस्या (Dry Eye Syndrome) एक प्रमुख समस्या बनेको छ।
जब हाम्रो आँखाले पर्याप्त मात्रामा आँसु उत्पादन गर्न सक्दैन वा उत्पादित आँसुको गुणस्तर राम्रो हुँदैन, तब आँखामा
सुख्खापन महसुस हुन्छ।
परिचय (Introduction of Dry Eye Syndrome)
आयुर्वेदमा आखा सुख्खा हुने समस्यालाई ‘शुष्क अक्षि’ भनिन्छ। आँसुले हाम्रो आँखाको सतहलाई ओसिलो बनाइराख्न, सफा राख्न र
संक्रमणबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। आँसुमा पानी, चिल्लो पदार्थ (Lipids) र म्युकासको मिश्रण हुन्छ। यदि यी तत्वहरूको सन्तुलन
बिग्रियो भने आँखा सुख्खा हुन्छ। यो समस्या विशेषगरी वात र रक्त दोषको असन्तुलनले गर्दा हुने विश्वास गरिन्छ। यो कुनै पनि
उमेरका व्यक्तिलाई हुन सक्छ, तर ५० वर्षभन्दा माथिका व्यक्ति र धेरै समय स्क्रिन (Computer/Mobile) मा बिताउनेहरूमा यो बढी
देखिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Dry Eye Syndrome)
आँखा सुख्खा हुँदा केवल खसखस हुने मात्र होइन, अन्य धेरै कष्टकर लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Dry Eye Syndrome)
- लक्षण (Symptoms of Dry Eye Syndrome)
- कारण (Causes of Dry Eye Syndrome)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Dry Eye Syndrome)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Dry Eye Syndrome)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Dry Eye Syndrome)
- साबधानी (Precautions in Dry Eye Syndrome)
- निष्कर्ष (Conclusion)
जलन र चिलाउने: आँखामा पोल्ने र निरन्तर चिलाउने समस्या हुनु।
खसखस हुने: आँखाभित्र बालुवा वा कसिङ्गर परेको जस्तो महसुस हुनु।
धमिलो देखिने: दृष्टि स्पष्ट नहुनु वा केही बेर हेरेपछि धमिलो देखिनु।
आँखा रातो हुनु: आँखाको सेतो भागमा इन्फ्ल्यामेसन (सुन्निने समस्या) भई रातो देखिनु।
पानी बग्ने: अचम्म लाग्न सक्छ, तर सुख्खापनको प्रतिक्रिया स्वरूप कहिलेकाहीँ आँखाबाट धेरै पानी बग्न सक्छ।
प्रकाशमा कठिनाइ: चर्को घाम वा उज्यालो प्रकाशमा हेर्न गाह्रो हुनु।
थकान: आँखा भारी हुनु वा चाँडै थाक्नु।
कारण (Causes of Dry Eye Syndrome)
आँखामा ओसिलोपन कम हुनुका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्:
धेरै स्क्रिन समय: लामो समयसम्म कम्प्युटर, मोबाइल वा टिभी हेर्दा हामीले आँखा कम झिम्काउँछौँ, जसले गर्दा आँसु चाँडै
सुक्छ।
वातावरणीय प्रभाव: धेरै धुलो, धुँवा, सुख्खा हावा वा ए.सी. (AC) मा धेरै समय बस्दा।
उमेर: ५० वर्ष कटेपछि प्राकृतिक रूपमै आँसु बन्ने प्रक्रिया कम हुँदै जान्छ।
सम्पर्क लेन्स (Contact Lens): लामो समयसम्म कन्ट्याक्ट लेन्सको प्रयोग गर्दा।
औषधिको प्रभाव: उच्च रक्तचाप, एलर्जी वा मानसिक तनावका लागि प्रयोग गरिने केही औषधिको साइड इफेक्ट।
पोषणको कमी: शरीरमा भिटामिन ‘ए’ र ओमेगा-३ फ्याटी एसिडको कमी हुनु।
स्वास्थ्य समस्या: थाइराइड, मधुमेह वा जोर्नी दुख्ने समस्या (गठिया) भएका बिरामीमा यो समस्या बढी देखिन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Dry Eye Syndrome)
तपाईंको भान्छा र बगैँचामा उपलब्ध केही वस्तुहरूले यो समस्यामा ठूलो राहत दिन सक्छन्:
१. एलोभेरा जेल (Aloe Vera): एलोभेरामा एन्टि-इन्फ्ल्यामेसन गुण हुन्छ। यसको ताजा जेललाई थोरै पानीमा मिसाएर आँखा सफा
गर्दा सुख्खापन र पोल्ने समस्या कम हुन्छ। (नोट: सिधै आँखाभित्र हाल्नु हुँदैन)।
२. आलुको टुक्रा (Potato Slices): आलुलाई गोलो गरी काटेर फ्रिजमा राख्नुहोस्। चिसो भएपछि ती टुक्राहरूलाई १५-२० मिनेट
आँखामाथि राख्नुहोस्। यसले आँखाको जलन कम गर्छ।
३. काँक्रो (Cucumber): काँक्रोको टुक्राले आँखालाई शीतलता प्रदान गर्छ र ओसिलो बनाइराख्न मद्दत गर्छ।
४. गुलाब जल (Rose Water): शुद्ध गुलाब जलको २-३ थोपा आँखामा हाल्दा वा यसले आँखा भिजाउँदा थकान र सुख्खापन हट्छ।
५. नरिवलको तेल (Coconut Oil): नरिवलको तेलले प्राकृतिक लुब्रिकेन्टको काम गर्छ। आँखाको वरिपरि सफा नरिवलको तेलले हल्का
मालिस गर्दा ओसिलोपन कायम रहन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Dry Eye Syndrome)
आँखाको सेकाई (Warm Compression): सफा कपडालाई मनतातो पानीमा भिजाएर ५-१० मिनेट आँखामाथि राख्नुहोस्। यसले आँखाका
ग्रन्थिहरू खोल्न र चिल्लो पदार्थ निकाल्न मद्दत गर्छ।
त्रिफला जल: आयुर्वेदमा त्रिफलालाई आँखाका लागि अमृत मानिन्छ। त्रिफला चूर्णलाई रातभर पानीमा भिजाएर बिहान सो पानी छानेर
आँखा धुँदा फाइदा पुग्छ।
मह र अमला: एक चम्चा अमलाको रसमा थोरै मह मिसाएर सेवन गर्दा भित्रैदेखि आँखाको स्वास्थ्यमा सुधार आउँछ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Dry Eye Syndrome)
आँखाको स्वास्थ्य सिधै हाम्रो खानपानसँग जोडिएको हुन्छ:
ओमेगा-३ युक्त खाना: ओखर, आलस (Flaxseeds), र माछाको सेवन गर्नुहोस्। यसले आँसुको गुणस्तर सुधार्छ।
भिटामिन ‘ए’: गाजर, हरियो सागपात, मेवा र कलेजो जस्ता भिटामिन ‘ए’ प्रशस्त भएका खानेकुरा खानुहोस्।
प्रशस्त पानी: शरीर हाइड्रेटेड भए मात्र आँखामा पर्याप्त आँसु बन्छ। त्यसैले दिनभरि प्रशस्त पानी पिउनुहोस्।
पोटासियम: केरा, किसमिस, र बदाम जस्ता पोटासियम युक्त खानेकुरा समावेश गर्नुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Dry Eye Syndrome)
धुम्रपान र मद्यपान: यसले आँखाको सुख्खापनलाई अझ बढाउँछ।
आँखा मिच्ने: आँखा चिलाउँदा बेस्सरी मिच्नु हुँदैन, यसले आँखाको पातलो बोक्रा (Cornea) मा चोट पुर्याउन सक्छ।
सिधै हावा: पङ्खा, ए.सी. वा हेयर ड्रायरको हावा सिधै आँखामा पर्न नदिनुहोस्।
धेरै नुनिलो खाना: धेरै नुन र मसलादार खानाले शरीरमा पानीको कमी गराउन सक्छ।
साबधानी (Precautions in Dry Eye Syndrome)
२०-२०-२० नियम: कम्प्युटरमा काम गर्दा हरेक २० मिनेटमा २० फिट टाढा २० सेकेन्डका लागि हेर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
चस्माको प्रयोग: बाहिर निस्कँदा धुलो र घामबाट बच्न सनग्लास वा गुणस्तरीय चस्मा प्रयोग गर्नुहोस्।
आँखा झिम्काउने: कामको धुनमा आँखा झिम्काउन नबिर्सनुहोस्।
निद्रा: दैनिक ७-८ घण्टाको पर्याप्त निद्रा लिनुहोस् ताकि आँखाले आराम पाओस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
आखा सुख्खा हुने समस्या सामान्य देखिए पनि यसलाई बेवास्ता गर्दा दृष्टिमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। माथि उल्लिखित घरेलु
उपायहरू र खानपानमा सुधार गरेर यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यद्यपि, यदि यी उपायहरू अपनाउँदा पनि ४-५ दिनमा सुधार आएन,
पिशाब सम्बन्धी रोग वा अन्य जटिलता देखिएमा वा दृष्टि धेरै धमिलो भएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
