अनुहारमा आउने सेतो दाग (White Patches on Face/Vitiligo)

परिचय (Introduction of White Patches)

अनुहार वा शरीरका अन्य भागमा देखिने सेतो दागलाई चिकित्सा विज्ञानमा ‘विटिलिगो’ (Vitiligo) वा ‘ल्यूकोडर्मा’ भनिन्छ। यो एक
‘अटो इम्युन’ अवस्था हो, जसमा शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताले आफ्नै कोषिकाहरूलाई हानी पुऱ्याउँछ। हाम्रो छालाको रङ्ग
निर्धारण गर्ने ‘मेलेनोसाइट्स’ नामक कोषिकाहरू नष्ट हुँदा छालाको प्राकृतिक रङ्ग हराउँछ र त्यहाँ सेतो टाटा वा दागहरू
देखिन थाल्छन्। यो सरुवा रोग होइन र यसले शरीरको भित्री अङ्गहरूमा कुनै क्षति पुऱ्याउँदैन, तर यसले मानिसको आत्मविश्वासमा
भने कमी ल्याउन सक्छ।

लक्षण (Symptoms of White Patches)

छालाको रङ्ग फिक्का हुँदै जानु र बिस्तारै दूध जस्तै सेतो हुनु।
दाग भएको स्थानका रौंहरू पनि सेतो हुनु।
मुख भित्रको तन्तु (Mucous membrane) को रङ्ग हराउनु।
कहिलेकाँही दाग भएको ठाउँमा सामान्य चिलाउने महसुस हुनु।
शरीरको कुनै भागमा चोट लाग्दा त्यो ठाउँ पनि बिस्तारै सेतो हुँदै जानु।

कारण (Causes of White Patches)

१.
वंशानुगत (Genetics):
परिवारमा कसैलाई यो समस्या भएमा सन्तानमा हुने सम्भावना रहन्छ।

२.
अटो
इम्युन
विकार (Autoimmune Disorder):
शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले गल्तीवश रङ्ग बनाउने कोषिकालाई नष्ट गर्नु।

३.
रसायनिक
सम्पर्क (Chemical Exposure):
कम गुणस्तरको कस्मेटिक्स, प्लास्टिकका चप्पल वा रबरको बढी प्रयोग।

४.
पोषक
तत्वको
कमी:
शरीरमा भिटामिन $B_{12}$, क्याल्सियम वा कपरको कमी हुनु।

५.
अत्यधिक
तनाव:
मानसिक तनावले पनि यो समस्यालाई बढावा दिन सक्छ।

६.
अन्य
रोगहरू:
थाइराइड वा मधुमेह (Diabetes) जस्ता समस्या भएका व्यक्तिमा यसको जोखिम बढी हुन्छ।

७.
पेटमा
जुका:
साना बच्चाहरूको हकमा पेटमा जुका पर्दा पनि अनुहारमा हल्का सेतो टाटा देखिन सक्छ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for White Patches)

तामाको
भाँडाको
पानी:
राती तामाको भाँडामा पानी राखेर बिहान खाली पेटमा पिउनाले शरीरमा कपरको आपूर्ति हुन्छ, जसले मेलानिन उत्पादनमा सहयोग
गर्छ।
बेसार
र
तोरीको
तेल:
एक चम्चा बेसारमा दुई चम्चा तोरीको तेल मिसाएर पेस्ट बनाउनुहोस्। यसलाई दाग भएको ठाउँमा १५ मिनेट लगाएर मनतातो पानीले
धुने गर्नुहोस्।
नीम
र
मह:
नीमको पातको रसमा एक चम्चा मह मिसाएर सेवन गर्दा रगत शुद्ध हुन्छ र छालाको रोगमा लाभ मिल्छ।
बथुआको
साग:
बथुआको साग नियमित खानाले र यसको रसले दाग भएको ठाउँमा सफा गर्नाले निकै फाइदा पुग्छ।
अखरोट (Okhar):
अखरोट खाने गर्नाले वा यसको पाउडरको लेप लगाउनाले छालाको रङ्ग फर्काउन मद्दत पुग्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for White Patches)

बबुलको
बोक्रा:
बबुलको
बोक्रा (Bark)
लाई पानीमा उमालेर त्यो पानीले दाग भएको ठाउँ धुने।
तुलसीको
पात:
तुलसीको पातको रसमा कागतीको रस मिसाएर लगाउनाले पनि बिस्तारै सुधार आउन सक्छ।
घामबाट
बचावट:
अल्ट्रा भायोलेट किरणबाट बच्न सनस्क्रिनको प्रयोग गर्ने।

खानपान तरिका (Dietary guidelines for White Patches)

खान हुने (Eat)	खान नहुने (Avoid)
दाल, गेडागुडी, गहुँ, आलु	अमिलो फल (कागती, सुन्तला)
हरियो सागसब्जी (मेथी, पालुङ्गो)	माछा र रातो मासु
गाजर, चुकन्दर, खजुर, मेवा	दही, मोही र दूध सँगै नमिसाउने
ओखर, बदाम, पिस्ता	जंक फूड, धेरै मसलेदार खाना

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in White Patches)

साबुन र डिटर्जेन्टको अत्यधिक प्रयोग नगर्ने।
अमिलो, पिरो र धेरै तेल भएको खानेकुरा नखाने।
दूध र माछा वा अमिलो चिज एकैसाथ कहिल्यै सेवन नगर्ने।
धेरै कडा घाममा विना सुरक्षा ननिस्कने।
मानसिक तनाव र अनिन्द्राबाट टाढा रहने।

साबधानी (Precautions in White Patches)

कुनै पनि नयाँ औषधि वा घरेलु उपचार सुरु गर्नु अघि छाला रोग विशेषज्ञ (Dermatologist) सँग सल्लाह लिनुहोस्।
यो कुष्ठरोग (Leprosy) होइन, त्यसैले अनावश्यक नडराउनुहोस्।
छालामा कडा केमिकल भएका क्रिमहरू जथाभावी प्रयोग नगर्नुहोस्।
यदि दाग तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ भने तुरुन्तै चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।

निष्कर्ष (Conclusion)

अनुहारको सेतो दाग वा टाटा केवल एक छाला सम्बन्धी अवस्था हो, जसलाई सही खानपान, संयमित जीवनशैली र समयमै उपचार गरेर
नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। धेरै जसो अवस्थामा यो पोषक तत्वको कमी वा सामान्य इन्फेक्सनले गर्दा हुन्छ, जुन घरेलु उपायबाटै ठीक
हुन सक्छ। यद्यपि, ‘विटिलिगो’ जस्तो अवस्थामा धैर्यताको आवश्यकता पर्छ। आत्मविश्वासी रहनुहोस् र छालाको उचित हेरचाह
गर्नुहोस्।

Reference

घिरौंला (Ghironla) , Ghiyatorai (घिया तोरई) Luffa cylindrica (Linn.) M. Roemer Benefits and using method